Petyua'a Schroth laat Duitsers struikelen over de holocaust

In het loodzware klimaat dat in Duitsland rond de oorlogsherinnering hangt, laat Petyu'a Schroth een fris geluid horen. 'Zeven jaar lang heb ik op school over niets anders dan het Derde Rijk gehoord', zegt de West-Berlijnse, die een andere voornaam heeft aangenomen vanwege haar Kemetisch-orthodoxe geloof....

Philippe Remarque

'Door goedbedoelende leraren Duits en geschiedenis werden we twee keer per jaar naar het concentratiekamp gejaagd. Steeds was er diezelfde film met de lijken. Dan is het toch niet verwonderlijk dat op het laatst scholieren onder de film stiekem hun boterhammen uitpakken?'

Volgens Schroth is de anti-nazistische opvoeding van de West-Duitse jeugd zo grondig ter hand genomen, dat onbedoeld het tegengestelde effect is bereikt. 'Er is een hele generatie mensen opgegroeid die helemaal niets meer van het nazi-verleden wil weten.'

De laatste jaren waarschuwen joodse leiders en andere bezorgden steeds vaker voor een herlevend antisemitisme in Duitsland. Vorige week publiceerde Stern nog een onderzoek waaruit zou blijken dat 20 procent van de Duitsers 'latent antisemiet' is.

Maar Schroth gelooft niet in dit soort conclusies. 'De meeste mensen die hier worden bedoeld, hebben er genoeg van zich altijd maar schuldig te moeten voelen. Het is eerder een overvoeringsverschijnsel.'

Sommigen vinden de omgang met de Duitse misdaden zo moeilijk, dat ze zich afzetten tegen de nakomelingen van de slachtoffers, alsof iedere jood een levende herinnering aan hun eigen schuld is. 'De Duitsers zullen de joden Auschwitz nooit vergeven', grapte de Israëlische psycho-analyticus Zvi Rex hierover.

Het was uit ergernis over het Duitse schuldcomplex dat het CDU-bondsdaglid Hohmann zijn als antisemitisch veroordeelde rede hield. Hij werd uit de fractie gezet. Petyua'a Schroth vindt dat een politicus beter op zijn woorden moet letten. Maar ze heeft enig begrip voor zijn motieven.

Ondanks haar relativerende blik houdt Schroth zich nu bezig met de nagedachtenis van de nazislachtoffers bij het project Stolpersteine. De Keulse kunstenaar Gunter Demnig brengt deze 'struikelblokken' sinds tien jaar aan in de stoep voor Duitse huizen waar gedeporteerde en vermoorde joden en andere nazi-slachtoffers woonden.

De betonnen stenen worden ingegraven, want het struikelen is overdrachtelijk bedoeld. Te zien is alleen een plat messing plaatje van tien bij tien centimeter met een eenvoudige inscriptie als: Hier woonde ERICH MARCUSE jaargang 1905 gedeporteerd 1943 Auschwitz dood op 21.2.1945 in Dachau 'Dat is een volledig andere manier van herdenken', zegt Petyua'a Schroth. 'Je hoeft het de mensen niet in hun keel te proppen. Een groot monument kan ik makkelijk negeren, maar die stenen liggen daar plotseling.'

De 95 euro die het maken en leggen van de steen kost, wordt betaald door mensen die vermoorde familieleden of vrienden willen herdenken, maar ook door sponsors die de herdenking zinvol vinden. Schroth werkt onder anderemet scholieren die een slachtoffer 'adopteren'.

Ze zoekt met hen in het landelijke archief naar documenten over de gedeporteerde familie. 'Zo komt de geschiedenis tot leven door een persoon. Abstracte getallen als zes miljoen vermoorden, dat kan toch niemand zich voorstellen.' In het archief worden scholieren geconfronteerd met formulieren waarop iedere jood moest invullen wat hij precies bezat, vaak het laatste document.

Uiteindelijk helpen ze bij het leggen van de steen. 'Laatst was er een slachtoffer van vijf maanden bij. Zo'n verhaal kruipt onder je huid.' Schroth hoopt dat zo een nieuwe generatie opgroeit die minder remmingen heeft bij de herinnering aan de holocaust.

Steeds meer Stolpersteine verschijnen in de straten van Keulen, Berlijn en andere steden, voor wie de stenen niets kosten. Er zijn er al meer dan drieduizend. In Hamburg legden onlangs zes bejaarde vrouwen, in de jaren dertig enthousiaste leden van de nazi-meisjesclub Bund Deutscher Mädel, een steen voor het huis van hun joodse klasgenote Anita, die omkwam in Auschwitz. Er zijn ook contacten met buitenlandse steden, onder andere Amsterdam.

Maar München wil vooralsnog geen toestemming geven voor de Stolpersteine. Elders verzetten huiseigenaren en bewoners zich tegen de stenen, soms zelfs via de rechter. Of ze vragen ze een eindje verderop te plaatsen. Ze willen hun kinderen er niet mee belasten of voeren aan dat de waarde van hun huis daalt.

Schroth begrijpt dat de confrontatie onaangenaam kan zijn. 'We moeten de mensen duidelijk maken dat zij geen schuld dragen als er een struikelblok voor hun deur ligt.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden