Petten is nog nodig

De radiofarmaca die de reactor in Petten produceert voor de behandeling van kankerpatiënten zijn nog broodnodig. Pas op termijn kunnen andere centrales de productie overnemen....

'Petten is de pijler waar Europa op draait', zegt Rudolf Scholte van Nucletron International, een van de afnemers van de radioisotopen van de reactor. Daar is echter niet iedereen van overtuigd, en dus is het de vraag hoe lang die pijler nog zal blijven staan.

Gisteren kreeg de Kernfysische Dienst, onderdeel van het ministerie van VROM, een rapport overhandigd door de veiligheidsdirecteur van het Internationale Agentschap voor Atoomenergie. Daarin staan de resultaten van het onderzoek naar het scheurtje in het reactorvat en de veiligheidscultuur in Petten. Op grond daarvan beslist minister Pronk een dezer dagen over de toekomst van de reactor.

Mocht de reactor voor langere tijd gesloten blijven of zelfs definitief worden gesloten, dan droogt een stroom aan radioactieve producten op die worden gebruikt bij de diagnose en bestrijding van kanker. De grote vraag is of andere reactoren dat gemis kunnen opvangen.

'Sluiting van Petten betekent niet het einde van de wereld', zegt John Jeans, voorzitter van de Europese vereniging van isotopenleveranciers (Aipes). De leden van Aipes leveren de medicijnen aan de ziekenhuizen. 'Maar het wordt voor ons wel erg lastig.' Ook de Inspectie voor de Gezondheidszorg (IGZ) trekt in een vorige week verschenen rapport bezorgde conclusies.

Daarbij moet onderscheid worden gemaakt tussen drie soorten radioactieve producten voor medische toepassingen. Diagnostische radiofarmaca, therapeutische middelen, en iridium-192 voor zogeheten brachy-therapie, een lokale bestralingstechniek. Daarnaast wordt in Petten klinisch onderzoek gedaan, waarbij jaarlijks ongeveer tien patiënten met experimentele technieken - plaatselijke bestraling - worden geholpen. Die behandeling zou bij sluiting in elk geval ophouden, stelt de IGZ.

Het diagnostische middel technetium-99 wordt gewonnen uit molybdeen. Petten verzorgt momenteel 30 procent van de wereldproductie van molybdeen en 60 procent van de Europese productie, aldus het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM). Dat komt neer op zes miljoen behandelingen per jaar.

Europese reactoren zouden de levering wel kunnen overnemen, maar dat vergt een goede afstemming en aanpassing van de productieschema's. Voorzitter Jeans van branchevereniging Aipes: 'Het is waarschijnlijk wel mogelijk om de productie in Europa op langere termijn op niveau te houden, maar het wordt een fragiele situatie.'

Volgens Pol Gubel van de reactor in Mol, België, zou aanpassing van het productieschema tijd gaan kosten. Momenteel produceert de reactor maar honderd dagen per jaar medische isotopen, en Petten bijna driehonderd dagen. Verlenging van de bedrijfstijd is mogelijk, maar daarvoor moeten nieuwe operatoren worden opgeleid, zegt Gubel. 'Dat zou tussen één en twee jaar vereisen.'

In de tussentijd zou het Canadese farmaceutische bedrijf Nordion de productie van molybdeen kunnen opvangen, zegt een woordvoerster. 'Wij hebben de capaciteit. Ook de vergunningen zijn in orde.'

De Canadese reactor is volgens Nordion in staat om twee keer de wereldbehoefte aan molybdeen te produceren. Momenteel verzorgt het bedrijf ongeveer 60 procent van de wereldproductie. Critici waarschuwen echter voor prijsstijgingen, door de zeer sterke positie die Nordion zou krijgen wanneer het bedrijf het Pettemer productiedeel zou overnemen.

Urgentere problemen verwacht de IGZ voor de isotopen rhenium-186 en iridium-192. Momenteel krijgen een paar honderd patiënten per jaar in Nederland een pijnverlichtende behandeling met rhenium, bijvoorbeeld bij botkanker. Enkele duizenden patiënten per jaar worden behandeld met brachy-therapie, waarvoor iridium-naalden nodig zijn. Deze twee isotopen kunnen op korte termijn in Europa alleen in de reactor in Mol worden gemaakt, zo stelt het IGZ-rapport. 'Vanwege de kleinere productiecapaciteit zullen er tekorten ontstaan.'

Een mogelijk alternatief vormt de reactor van het Oak Ridge National Laboratory in de Verenigde Staten, de enige reactor in de Noord-Amerika waar iridium wordt geproduceerd. Een woordvoerder zegt dat er over twee maanden wel ruimte in het productieroosster is, maar hij weet niet of daarmee in de Europese behoefte kan worden voorzien. 'En wel vooraf betalen graag.'

Beschikbare capaciteit is maar één van de variabelen. Het is daarnaast maar de vraag of overzees transport mogelijk is, zegt Jeans. Bovendien moeten ook voor iridium de productieschema's van de verschillende reactoren op elkaar aansluiten, en moeten er vergunningen worden geregeld. Volgens Rudolf Scholte van Nucletron, het bedrijf dat de naalden voor brachy-therapie produceert, zou (tijdelijke) sluiting van Petten dan ook vooral een enorme logistieke opgave betekenen.

Ook volgens hem gaat aanpassing van de schema's tijd kosten. 'Minimaal een jaar. Een reactor is geen koekjesfabriek. Je kunt hem niet zomaar in- en uitschakelen, en even meer koekjes bakken als dat nodig is.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden