Analyse

Peter R. de Vries stond op een dodenlijst. Waarom werd hij niet beter beveiligd?

John van den Heuvel (l) en Peter R. de Vries in 2019 op een stille tocht voor nabestaanden van slachtoffers van onopgeloste moorden. Van den Heuvel werd toen al zwaar beveiligd. Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant
John van den Heuvel (l) en Peter R. de Vries in 2019 op een stille tocht voor nabestaanden van slachtoffers van onopgeloste moorden. Van den Heuvel werd toen al zwaar beveiligd.Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant

Dat Peter R. de Vries werd bedreigd, was bekend. Toch was er ogenschijnlijk geen enkele beveiliging toen hij dinsdagavond de studio van RTL Boulevard uit kwam lopen en werd neergeschoten. Waarom werd hij niet beter beschermd?

Officieel is er niets bekendgemaakt over de beveiliging van Peter R. de Vries. De Amsterdamse hoofdofficier van justitie René de Beukelaer liet zich er dinsdagavond op de persconferentie over de aanslag niet over uit, ook al begreep hij dat er vragen over waren. Maar ooggetuigen hebben geen beveiliging gezien, en volgens verscheidene vrienden en collega’s, onder wie programmamaker Kees van der Spek, wil De Vries zelf geen beveiliging.

Dat is hem wel herhaaldelijk aangeboden, zei Thomas Bruning, algemeen-secretaris van de Nederlandse Vereniging van Journalisten (NVJ), op NPO Radio 1. ‘Tegen ons heeft hij altijd gezegd: ik waardeer jullie zorg, maar ik trek zelf wel aan de bel als het nodig is. Dat heeft hij nooit gedaan. Dat is denk ik tekenend voor zijn aanpak. Hij heeft zoiets van: ik geloof in mijn eigen kracht. En dat is gisteren helaas toch anders uitgepakt.’

Volgens misdaadjournalist Mick van Wely van De Telegraaf, de krant waar De Vries zijn carrière begon, reageerde hij op de suggestie van beveiliging door te zeggen: ‘Dan staat de politie een paar weken bij je voor de deur te posten en dan ineens besluiten ze dat het niet meer nodig is. Is het gevaar dan ineens van maandag op dinsdag verdwenen? Ik vind dat zo raar.’

Bekend is dat De Vries herhaaldelijk is bedreigd. In 2019 bevestigde hij tegenover de Volkskrant dat hij op een dodenlijst stond van de inmiddels opgepakte Ridouan T., hoofdverdachte in het Marengo-proces. Later kreeg hij overigens een brief van T. die dat ontkende.

Raketwerper

En hij is niet de enige misdaadjournalist die met dreigementen te maken kreeg. Zo wordt John van den Heuvel van De Telegraaf nog altijd dag en nacht beveiligd. Volgens hemzelf kom de dreiging ook in zijn geval van de groep rond Ridouan T. In de kelderbox van de Amsterdammer Yassine A. trof de politie een raketwerper aan, waarmee hij volgens het Openbaar Ministerie een aanslag op de journalist wilde plegen. Hij kreeg vier jaar cel.

De beveiliging van personen in Nederland is geregeld in het stelsel bewaken en beveiligen, dat in 2003 werd opgezet na de moord op Pim Fortuyn. De Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid (NCTV) is hiervoor verantwoordelijk. In dit stelsel is opgenomen dat de verantwoordelijkheid voor de eigen veiligheid van bijvoorbeeld journalisten en advocaten ‘primair’ bij de burger zelf ligt, het bedrijf waar ze werken en het decentraal gezag: de hoofdofficier van justitie en de burgemeester.

Bij (doods)bedreigingen kunnen journalisten contact opnemen met het Openbaar Ministerie, dat speciale beleidsmedewerkers heeft voor de beveiliging. Hierna kan de politie een dreigingsinschatting maken over de ernst van de situatie. Mocht dit nodig blijken, dan kan de journalist door de overheid worden beveiligd.

Als de bedreiging wordt ingeschat in de categorie ‘grootste risico’, dan kunnen personen worden beveiligd door de Dienst Koninklijke en Diplomatieke Beveiliging (DKDB), een bewapende speciale eenheid van de politie. Deze dienst beveiligt bijvoorbeeld al jaren de politicus Geert Wilders, en ook al geruime tijd de journalist John van den Heuvel.

Safehouse

Een deel van de rekening, die de staat ziet als politiekosten, wordt betaald door de overheid. Maar als de journalist bijvoorbeeld in een safehouse wordt geplaatst, moet de journalist of de werkgever zelf betalen. Volgens PersVeilig – een initiatief van journalistenvakbond NVJ, het Openbaar ministerie, het Genootschap van Hoofdredacteuren en de politie – lopen die kosten ‘zeer snel op’, zodanig dat het platform vreest dat kleine uitgeverijen en freelancers ze niet kunnen betalen.

Maar als iemand geen beveiliging wil, houdt het op. Dan kan de overheid nog wel een keer aandringen, maar persoonsbeveiliging kan niet worden opgelegd, zegt een woordvoerder van het ministerie van Justitie en Veiligheid.

Een voormalig NCTV-man die verantwoordelijk was voor de beveiliging van politici vertelt hoe een minister eens tegen alle adviezen van de DKDB-mensen in toch met de fiets naar huis ging. ‘Hij wilde per se op de fiets. Dan kun je weinig beginnen. De beveiligers zijn toen maar met de auto achter hem aan gereden.’

Wel kan de politie zonder toestemming maatregelen in de omgeving van de bedreigde persoon nemen als hij of zij een bijeenkomst bezoekt, bijvoorbeeld als omstanders risico lopen doordat er een aanslag dreigt. ‘Maar dat is dan geen persoonsbeveiliging’, aldus de woordvoerder van het ministerie.

Openbare orde

En in het geval van John van den Heuvel besloot de Amsterdamse veiligheidsdriehoek in 2018 dat de beveiligingsmaatregelen te ingrijpend zouden zijn voor de omgeving als hij naar de studio van RTL Boulevard wilde komen. Hierdoor kon hij tijdelijk niet aanschuiven in het programma. De openbare orde was in het geding.

Maar bij Peter R. de Vries was er geen sprake van een concrete dreiging die ingrijpen bij zijn bezoek aan de studio van RTL Boulevard noodzakelijk maakte, zegt een woordvoerder van de gemeente Amsterdam.

Journalisten krijgen in het algemeen steeds vaker te maken met bedreigingen, zei Bruning van de Nederlandse Vereniging voor Journalisten bij NPO Radio 1. Het is de reden dat de NOS haar busjes heeft overgeschilderd, zodat de logo’s niet meer zichtbaar zijn.

Maar volgens Bruning vormen misdaadjournalisten, die dreigementen ontvangen uit het criminele circuit, een aparte categorie. Hij is naar aanleiding van de aanslag dan ook niet zozeer bezorgd om de journalistiek als geheel, maar ‘vooral om de redacties die soortgelijke, goede misdaadjournalisten in hun midden hebben’.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden