Peter de Waard: Wordt Groot-Brittannië opnieuw Derde Wereld-land?

Beeld de Volkskrant

In de briljante Britse sitcom Yes Minister uit de jaren tachtig legt topambtenaar Sir Humphrey Appleby aan zijn minister uit hoe slim het is geweest om lid te zijn geworden van de EU.

'Zo kunnen we van de hele zooi varkensvoer maken: we zetten de Duitsers op tegen de Fransen, de Fransen tegen de Italianen, de Italianen tegen de Nederlanders.' 'Wat een vreselijk cynisme', zegt de minister. 'Ja, we noemen dat hier alleen diplomatie', repliceert Appleby.

Het was de tijd van Margareth Thatcher, het oeroude Europese motto Divide et impera (Verdeel en heers) huldigde. Zij tilde het tot Derde Wereldland afgezakte Groot-Brittannië dat toentertijd, net als Griekenland nu, bij het IMF moest bedelen, weer uit het diepe dal door er voor de Amerikanen een neoliberale brug naar het Europese vasteland van te maken.

Amerikaanse zakenbanken streken massaal neer in de City van Londen en Japanse autofabrikanten in de desolate industriegebieden van het noordoosten en noordwesten. Toen Tony Blair in 1997 premier werd, was Groot-Brittannië weer de vierde economie van de wereld en had het zelfs zijn status als politieke wereldmacht terug.

Het nieuwe Cool Britannia had een onweerstaanbare aantrekkingskracht op al het wereldwijde geld en talent. Londen werd de hipste stad van de wereld met de grootste verzameling multimiljardairs, de meest succesvolle voetbalcompetitie, mooiste kunstgaleries en beroemdste celebritykoks. Blair wist zijn zogenoemde Derde Weg heel handig de rest van Europa tegen elkaar uit te spelen en daarmee de positie van Groot-Brittannië als baken van modernisme te verstevigen.

Twintig jaar later dreigt het land weer het besluit te hebben genomen af te gaan zakken naar de tijd van de Winter van de Onvrede.

Met de Brexit verliest het land alle economische en politieke verworvenheden die het aan het lidmaatschap van de EU (vroeger EEG) heeft te danken. Zo slim het was om lid te worden, zoals Sir Humphrey Appleby constateerde, zo dom het is om er weer uit te treden.

De uit Azië naar het land gekomen assemblagebedrijven en de uit de VS neergestreken zakenbanken hebben weinig belangen meer om zich te vestigen in een land dat zijn rug heeft toegedraaid naar de grootste economie en afzetmarkt in de wereld wat de EU nog altijd is. De Chinese en Japanse industrie noch de Amerikaanse zakenbanken zullen meteen het land massaal verlaten (dat zou te veel kapitaalvernietiging met zich meebrengen) maar laten met hun aankondigingen zoals die van JP Morgan woensdag weten waar ze staan.

Het wapen van de Verdeel en heers-strategie werkt niet meer. Integendeel: premier May zorgt ervoor dat de EU een keer eensgezind een front weet te vormen door de Britten een rekening van 100 miljard euro voor te leggen en de politici daar tegen elkaar op te zetten.

Als er ergens nu varkensvoer van wordt gemaakt, is dat het oude Britse politieke establishment.

Reageren? p.dewaard@volkskrant.nl

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.