Pestkop

Alles voor de kijkcijfers, roept RTL-baas Erland Galjaard, ook al overschrijdt zijn pestprogramma allerlei fatsoensgrenzen.

Arme Erland Galjaard. De baas van RTL wordt gepest. Gossie. Het houdt niet op. Niet vanzelf. Afgelopen maandag mocht het slachtoffer huilie huilie doen in het AD. 'Wéér gezeik', constateerde hij. RTL's veelbesproken pestprogramma Project P., waarin gepeste leerlingen met verborgen camera in en om school opnamen van hun tirannen hadden gemaakt, was 'afgemaakt'. 'Zogenaamde deskundigen' vonden er wat van, zonder dat ze een seconde van het programma hadden gezien. Mag niet, van Erland. Tenzij je natuurlijk opgetogen trommelend meewerkt aan de ronkende voorpubliciteit die op tv zo doodgewoon is.

Het ging Erland om 'de grotere tendens daarachter': 'Dat alles wat wij als commerciële zender maken op een ongelofelijke dosis wantrouwen kan rekenen'. En: 'Dat wij over de rug van mensen, kinderen zelfs, kijkcijfers willen scoren. Dat we alleen maar geld willen verdienen. En het publiek gelooft het, want ja, het is op Nieuwsuur. Uiteindelijk volgen de scheldpartijen op websites.'

Ja, zo zijn de kijkers van Nieuwsuur. Blind voor de oneindige goedheid van Galjaard: 'We hebben mensen gered'. Hulp-tv een meedogenloze geldmachine? 'We doen echt gedegen onderzoek voor elk programma. Onze intenties zijn zuiver. We zijn zorgvuldig.' En echt: 'De tijd dat je met een traan kijkers trok, ligt ver achter ons.'

Tot zover de tranentrekkende jammerklacht van het slachtoffer - zit een tv-format in.

Nu Project P. is uitgezonden, mogen we er hopelijk wat van vinden. Daarin is niet zoveel te zien van het pesten zelf, noch van de geblurde daders. Wel werd zichtbaar dat presentator Johnny de Mol heel naturel, zittend op een basketbal, met jeugdigen kan omgaan. Maar dat wisten we al. En het gaat ook niet om het zichtbare eindresultaat, maar om het onzichtbare productieproces. De verborgen camera en andere methoden om de beelden te verwerven. Precies wat televisie niet toont. Best mogelijk ook dat omroepen zich in dit genre laten bijstaan door externe deskundigen en hulpverleners, al is het vreemd dat die kant van het probleem altijd buiten beeld blijft.

Wat het slachtofferschap van Galjaard zo schrijnend maakt, is de verwrongen werkelijkheid van zijn universum. Het waanidee: dat televisie op aarde is om mensen te helpen. Het rotsvaste geloof in een goddelijk medicijn, gezonden uit de televisiehemel. Geef uw probleem, en televisie lost het op: 50 pasklare minuten. Drie maal daags slikken, als het aan de kwakzalvers ligt.

Hoe oneindig veel complexer het pestprobleem in elkaar steekt, bleek deze week. 'Niet één van de 69 pestprogramma's op scholen is volledig geschikt om in te voeren', meldde het NOS-Journaal na onderzoek dat staatssecretaris Dekker van Onderwijs had laten uitvoeren. Dat gold overigens ook voor Challenge Day, de methode op basis waarvan Arie Boomsma's Over de streep wordt gemaakt. Over die methodes gaat het trouwens zelden op tv: daar gaat het enkel om het particuliere drama en de goddelijke presentator. De wetenschappelijke onzekerheid staat haaks op het blinde en ongefundeerde geloof van televisiemakers in hun eigen goedheid.

Hoe zuiver en integer Galjaards Project P. was, bleek deze week uit een onthullend interview op de website The Post Online met Geert Millekamp, rector van het Einstein College in Hoogvliet, dat een rechtszaak won tegen het programma. De werkwijze van producent SkyHigh bleek stuitend. De weigerachtige rector werd onder druk gezet, de producenten reden schoolkinderen klem, gingen met vertrouwelijke informatie over een zeer complex pestgeval aan de haal, hadden geen oor voor bezwaren. Pesten was ondergeschikt aan de kijkcijfers, constateerde Millekamp. Beslissingen moesten binnen een dag genomen, want presentator Dennis Weening moest op vakantie. 'Ondertussen worden er deals gesloten met een kledingmerk dat gedragen moet worden in zo'n uitzending.'

Heel zuiver en zorgvuldig allemaal. Natuurlijk hadden SkyHigh of RTL (Galjaard dus) gehoor kunnen geven aan die ene school die redenen had om niet mee te werken. Nadat de rechter die school in het gelijk had gesteld, had de omroep de zuivere hand zorgvuldig in integere eigen boezem kunnen steken, en kunnen besluiten de aflevering niet uit te zenden.

Dat gebeurde niet. De uitzending moest en zou doorgaan, nu zonder de gewraakte beelden van de school. De lopende band van de integriteitsfabriek moest doordraaien.

In die aflevering werd de school nog eens te kakken gezet. Gevolg: Twitter ontplofte, een nacht later was de school met verf beklad. Dat is geen integere afweging van de baas, maar een ordinair wraakgevalletje van een pestkop. Compensatiegedrag van een slecht verliezer - dat patroon zullen zogenaamde deskundigen vast herkennen.

undefined

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden