'Pesten wordt minder als leerlingen elkaar kennen'

Er wordt minder gepest als de leerkracht kinderen die elkaar niet aardig vinden, dichter bij elkaar zet in de klas. Na drie maanden gaan de kinderen elkaar aardiger bejegenen. Daardoor verbetert het klimaat in de klas, ontstaat er minder pestgedrag en vallen er minder kinderen buiten de groep.

Scholieren van OBS Dubbeldam in Dordrecht. Beeld anp

Dat concludeert psychologe Yvonne van den Berg uit onderzoek waarop ze vandaag promoveert aan de Radboud Universiteit in Nijmegen.

Van den Berg experimenteerde met 27 basisschoolklassen en ruim 500 koppels van 10- tot 12-jarigen die elkaar niet lagen of zelfs een hekel aan elkaar hadden. Ze ontdekte dat kinderen die in de klas bij elkaar in de buurt zitten, elkaar aardiger vinden dan kinderen die ver van elkaar verwijderd zitten. Ongeacht of ze zelf hun plekje hebben uitgezocht of dat de leerkracht een plek heeft aangewezen.

Sympathieker

'Nabijheid verbroedert', aldus Van den Berg. Ze baseert zich op experimenten met volwassenen. 'Werknemers die bij elkaar op de afdeling zitten, vinden elkaar doorgaans sympathieker dan collega's die ver van elkaar verwijderd zitten. Samenwerking vergroot de kans dat je met elkaar positieve ervaringen opdoet. Met kinderen was dit nooit onderzocht, maar waarom zou het bij hun anders zijn?'

Van den Berg waarschuwt dat ze niet dé oplossing heeft gevonden tegen het pesten op de basisschool. 'Daarvoor is te weinig bekend over waarom deze experimenten de relaties tussen kinderen verbeteren. Maar voor leerkrachten die vastlopen, kan het interessant zijn om te weten dat ze kinderen een beter leventje kunnen bezorgen door ze elders in de klas te plaatsen. Het is gratis en kost de docent en de leerlingen geen enkele inspanning, in tegenstelling tot de pestprogramma's die we kennen.'

Beeld anp

Lage cijfers

Kinderen die elkaar waardeerden met het laagste cijfer op een sympathieschaal van 1 tot 7, gaven elkaar een 3,5 nadat ze drie maanden dichter bij elkaar hadden gezeten. 'Nare gevoelens werden omgezet in neutrale', aldus Van den Berg. De duo's werden overigens nooit direct naast elkaar gezet, er zat altijd een neutrale klasgenoot tussen.

Leerkrachten voeren allemaal een ander beleid bij de klasse-indeling. De ene leerkracht zet kinderen van hetzelfde niveau dicht bij elkaar, de andere juist niet. Sommige leerkrachten laten vriendschappen een grote rol spelen, anderen vrezen dat het dan te gezellig gaat worden. 'Het verbeteren van onderlinge relaties speelt bij de indeling nauwelijks een rol', weet Van den Berg uit eerder onderzoek.

Onderwijskundige Tim Mainhard van de Universiteit van Utrecht, die ook veel onderzoek doet naar sociale processen in de klas, roemt de 'creatieve en nieuwe insteek' van de experimenten. 'Maar de effecten zijn klein in vergelijking met de controleklassen in het onderzoek. Het is een startpunt voor nader onderzoek om te snappen wat hier gebeurt. Er zijn in de klas zo veel variabelen die van invloed kunnen zijn. En misschien werkt deze aanpak wel in het Gooi, maar helemaal niet in een achterstandswijk in Amsterdam.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden