Pessimisme en alarmisme leiden kennelijk tot apathie, optimisme tot daden

Beeld .

Afgelopen maandag verscheen in het Amerikaanse wetenschappelijke tijdschrift BioScience een 'waarschuwing aan de mensheid': het gaat nog altijd beroerd met de aarde (het gaat steeds beroerder) en als we niet héél snel iets doen - en dan geen halfslachtig gedoe - zullen zich ongekende rampen voltrekken. De waarschuwing was ondertekend door zestienduizend wetenschappers uit 184 landen.

De kans bestaat dat de waarschuwing u is ontgaan, want de Volkskrant besteedde er geen aandacht aan. Andere Nederlandse kranten ook niet of nauwelijks. The Guardian en The New York Times lieten de alarmbrief ook aan zich voorbijgaan. Dit terwijl er toch, met de VN-Klimaattop in Bonn, een mooi actueel bruggetje te maken was geweest.

Een kwart eeuw geleden publiceerde een groep van 1700 wetenschappers een eerdere 'Waarschuwing aan de mensheid', waarin werd vastgesteld dat de uitstoot van CO2, de afname van de biodiversiteit, de bevolkingsgroei en andere signalen op rood stonden. De waarschuwing kreeg veel publiciteit.

In die van deze week werd gekeken hoe de situatie zich sindsdien had ontwikkeld. Niet zo best. De uitstoot van CO2 nam 62 procent toe, de wereldbevolking groeide met twee miljard mensen (plus 35 procent), maar het aantal andere zoogdieren, reptielen en vissen nam af met bijna 30 procent. Dode zones in de oceanen groeiden alarmerend, er werden miljoenen hectares bos gekapt en de gemiddelde temperatuur steeg met 0,5 graad. Onrustbarend.

Waarom ging er geen schok door de wereld?

Op 31 augustus 1971 had de journalist A. de Kool van NRC Handelsblad een wereldprimeur. Hij had als eerste de bevindingen mogen inzien van de Club van Rome, een gezelschap van 35 wetenschappers en mensen uit het bedrijfsleven. De Club van Rome had gebruik gemaakt van een relatief nieuw apparaat, een computer van het MIT, om te berekenen hoe het ervoor stond met de grondstofvoorraden op de wereld. Er bleken grenzen aan de groei.

'Ramp bedreigt de wereld', kopte NRC. De lezers schrokken zich een hoedje - toen nog wel.

Een half jaar later verscheen Grenzen aan de groei, het boekje waarin de onderzoeksresultaten stonden. Binnen een paar maanden werden er alleen in Nederland 300 duizend van verkocht. Grenzen aan de groei was, hoewel niet alle voorspellingen accuraat bleken, het startschot voor bewustwording: we kunnen zo niet eindeloos doorgaan.

Honderden rapporten en waarschuwingen later is sprake van apocalypsapathie. Bij de media en bij het publiek. Anders is de lauwe reactie op het recente rapport niet te verklaren. Ik lag er zelf ook niet van wakker. We halen onze schouders erover op en hopen dat het zo'n vaart niet zal lopen. Er zijn grenzen aan ons slecht nieuws-opnamevermogen.

Er gaan ook dingen wél goed. Het gat in de ozonlaag is in dertig jaar niet zo klein geweest, de bevolkingsgroei daalt in veel landen dankzij beter onderwijs voor meisjes, de boskap neemt in diverse regio's af, de extreme armoede is wereldwijd spectaculair gedaald en de productie van duurzame energie neemt snel toe. Terwijl het rapport erop wijst dat de totale hoeveelheid zoet water met 26 procent is afgenomen, schreef de Noorse historicus en rasoptimist Johan Norberg in zijn vorig jaar verschenen boek Vooruitgang dat de afgelopen 25 jaar 2.5 miljard mensen toegang hebben gekregen tot schoon water - wellicht is er een verband.

Pessimisme en alarmisme leiden kennelijk tot apathie, optimisme tot daden. Daar moeten we conclusies uit trekken. Misschien moeten we het pessimisme afzweren, zonder te vervallen in lui optimisme. In een variant op het bekende aforisme: 'De zaak is ernstig, maar niet uitzichtloos'. De mondiale uitstoot van CO2 stijgt dit jaar weer met twee procent (rampzalig). Maar minister Wiebes van Klimaat plaatste Nederland in Bonn in een kopgroep van landen die de uitstoot meer gaan verlagen dan is afgesproken en beloofde dat Nederland vanaf 2030 geen kolen meer zal stoken (hoopvolle plannen).

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden