Perverse prikkels

Het huidige zorgstelsel is een black box. De nieuwe wet moet leiden tot meer inzicht en doelmatigheid...

Natuurlijk verdient minister Hans Hoogervorst van Volksgezondheid een standbeeld. Uitgemaakte zaak, vindt algemeen directeur Martin Bontje van Zorgverzekeraars. ‘Hoogervorst is een klein mannetje en kleine mannetjes willen altijd een standbeeld. Het liefst van Sovjet-formaat.’

Naast de dwingende fysieke noodzaak ziet Bontje ook een inhoudelijke reden om de minister te eren: de invoering van de nieuwe ziektekostenverzekering voor alle Nederlanders. ‘Hoogervorst heeft iets gepresteerd dat niemand is gelukt. Alle veertien eerdere pogingen van zijn voorgangers zijn roemloos gesneuveld.’

Iris van Bennekom, directeur van patiëntenvereniging NPCF, is zuiniger in haar loftuitingen voor de liberale bewindsman. Een klein beeldje, krijgt hij van haar. ‘Voor zijn doorzettingsvermogen.’ Gita Gallé, directeur van de NVZ vereniging van ziekenhuizen, houdt het op een oorkonde.

En wat geeft Bas Vos, voorzitter van de Landelijke Huisartsen Vereniging (LHV), de éminence grise onder de critici van de minister? Er volgt een diepe zucht. ‘Hij heeft wel wat voor elkaar gekregen. Hij heeft de koe bij de horens gevat en die vervolgens niet meer losgelaten. Dat zijn succes mij niet uitkomt, doet daar niets aan af. Hoogervorst verdient een standbeeld, maar wel een op lemen voeten. Want hij schept een veel groter probleem dan hij oplost.’

De grootste verandering in de gezondheidszorg sinds decennia is op 1 januari een feit. Vanaf die datum krijgen alle Nederlanders dezelfde basisverzekering tegen ziektekosten, tegen ruwweg dezelfde hoge nominale premie van 1100 euro per jaar. Vanaf die datum houden ook zes miljoen huishoudens hun hand op bij de Belastingdienst voor de zorgtoeslag, om te voorkomen dat de nieuwe ziektekostenpolis een al te groot van hun inkomen opslokt.

Drie van de vier hoofdrolspelers - patiënten, verzekeraars en ziekenhuizen - staan ronduit positief tegenover de komst van de nieuwe zorgwet. En ook de huisartsen zien lichtpuntjes, zij het temidden van een overheersende duisternis. Vos: ‘De organisatie van ziekenhuizen en apothekers zal verbeteren. Maar medisch gezien bevat de wet perverse prikkels.’

Dat het huidige stelsel niet voldoet, staat voor alle vier partijen als een paal boven water. Het gekunstelde onderscheid tussen ziekenfonds en particulier drijft verzekerden en verzekeraars tot administratieve wanhoop bij regelmatige inkomensschommelingen.

Van iedere euro die nu naar de zorg gaat wordt zo’n dertig eurocent verspild, schat Van Bennekom. ‘Het huidige stelsel is een black box: je weet hoeveel geld erin gaat en welke zorg eruit komt, maar daar tussenin zit een groot zwart gat.’ ZN-directeur Bontje: ‘De zorg is hartstikke ondoelmatig en de belastingbetaler draait daar voor op.’ Gallé: ‘De patiënt krijgt niet de optimale zorg die mogelijk is.’

De nieuwe zorgverzekering en daaraan gekoppelde wetten over duidelijker prijzen voor medische ingrepen, moeten veel van dit leed verminderen.

De grotere concurrentie dwingt verzekeraars in theorie scherp te onderhandelen met ziekenhuizen, apothekers en huisartsen over prijs en kwaliteit, wat de aanbieders van zorg weer noopt tot meer efficiëntie. ‘Het nieuwe stelsel leidt zeker tot 10 à 15 procent meer productie voor hetzelfde geld’, verwacht Bontje.

De klacht dat burgers helemaal niet zitten te wachten op de keuze uit tachtig verschillende zorgpolissen, schuift Van Bennekom terzijde. ‘Mensen die niet willen kiezen hoeven dat ook niet. Maar er zijn legio mensen die wel een keuze willen en die nu eindelijk krijgen.’ Gallé: ‘Nu zit de wetgever bovenin de zorgpiramide en bungelt de patiënt ergens onderaan. Straks wordt die piramide hopelijk omgedraaid.’

Telt de NPCF de zegeningen van de nieuwe zorgverzekering op de langere termijn, ook de invoering ontaardt volgens Van Bennekom niet in een drama van ontredderde en onverzekerde zieken. ‘Natuurlijk, die zorgtoeslag is een draak. Gelukkig is er veel prestige in het geding. Niemand kan zich een kolossale uitglijder permitteren.’

LHV-voorzitter Vos heft zijn handen in de lucht bij zoveel optimisme. Het wordt chaos op 1 januari, bezweert hij. ‘Hoogervorst wil van geen uitstel weten, want in 2007 zijn er verkiezingen. De verzekeraars zijn echter absoluut niet klaar voor de nieuwe verzekering. Het wordt een verschrikkelijke administratieve puinhoop.’

En zelfs als die overwonnen wordt, is de rampspoed nog niet over. Sprekend over zijn eigen achterban voorziet hij ‘pervers gedrag’. De nieuwe beloningssystematiek voor huisartsen - noodzakelijk door de zorgverzekering - leidt er toe dat artsen die meer consulten draaien meer geld verdienen. Vos: ‘Ik hoop dat huisartsen die verleiding kunnen weerstaan. Maar ik verwacht onevenwichtigheden.’

ZN-directeur Bontje grinnikt gelaten. ‘Artsen, ziekenhuizen en apothekers zijn vooral bang voor hun inkomen. Bange mensen met gevestigde luxe posities nemen het vaakst conservatieve standpunten in.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden