Peruanen hopen op Pérez de Cuéllar

Op 18 juli 1992 viel een doodseskader van het Peruaanse leger de Cantuta-universiteit bij Lima binnen. Negen studenten en een docent werden van hun bed gelicht, afgevoerd en op een schietterrein van de politie gexecuteerd....

ART VAN IPEREN

Van onze verslaggever

Art van Iperen

AMSTERDAM

Als ze niet in het buitenland is, begint Gisella Ortiz elke woensdagmiddag om klokslag twaalf uur met een groep andere familieleden van de tien Cantuta-slachtoffers stilzwijgend haar rondjes te lopen op het plein voor het paleis van Justitie in Lima. Net als de Dwaze Moeders in Buenos Aires, die het al achttien jaar volhouden, eisen ze met hun stil protest dat de echte daders worden gestraft.

'Iedereen weet dat de opperbevelhebber van het leger, generaal Nicolás de Bari Hermoza en kapitein Vladimiro Montesinos, ook een naaste adviseur van president Fujimori, het militaire Colina-doodseskader opdracht gaven de studenten en de hoogleraar te vermoorden. Maar omdat de legerleiding in feite de macht heeft in Peru en bepaalt wat president Fujimori, het Congres en de rechters mogen doen, ontsprongen zij tot nu toe de dans.'

De moord op de studenten en hun docent is een cause célèbre geworden in de lange reeks schendingen van de mensenrechten in Peru. Het leger en de veiligheidsdiensten waren de Cantuta-universiteit wel vaker binnengevallen, omdat zich daar sympathisanten van Lichtend Pad zouden ophouden. Ze zochten dan in de kamers op de campus naar explosieven of propagandamateriaal, en vertrokken daarna weer. Maar op 18 juli 1992 namen ze negen studenten en een docent mee. Het waren Terrucos de mierda, riepen ze, 'strontterroristen'. Een paar uur later werden ze buiten Lima met drie kogels in het hoofd geëxecuteerd, begraven en met kalk overgoten.

De zaak leek in de doofpot te belanden, totdat vorig jaar generaal Robles uit de school klapte. Het weekblad Sí begon ook onthullingen te publiceren en een anonieme groep militairen onder de naam 'Comaca' (majoors en kapiteins) stuurde een Congreslid een brief, waarin exact werd aangegeven waar de lijken lagen, wie de moorden hadden gepleegd en wie de opdrachtgevers waren. De brief bevestigde het relaas van spijtoptant generaal Robles, die toen al naar Buenos Aires was gevlucht.

Gisella kon haar broer meteen identificeren. Ze herkende hem aan de onderbroek die ze hem vlak voor de moord had gegeven. De kalk bleek het kledingstuk, zijn tenen en stukjes gezicht goed te hebben geconserveerd.

Gisella Ortiz (22) hoopt nog steeds dat Bari Hermoza en Montesinos zullen boeten. Juridisch gezien, is de Cantuta-zaak in Peru afgerond. De Verenigde Staten en de Europese Unie, die Fujimori onder druk hadden gezet de moordenaars te straffen, zijn tevreden. 'Maar er is geen recht gesproken. De negen soldaten werden zonder diepgaand onderzoek door een militaire rechtbank veroordeeld en zitten nu hun straf uit in een luxe gevangenis op een militair complex met een zwembad en tennisbanen. Ze hebben hun soldij behouden en krijgen bovendien nog een inconveniëntietoeslag.'

Gisella vreest bovendien dat de moordenaars van haar broer Luis Enrique binnen afzienbare tijd weer vrij zullen komen. 'De president heeft het recht hen gratie te verlenen en de legerleiding zal daar zeker op aandringen. Dat gebeurde al eerder met kapitein Telmo Hurtado. Die werd in maart 1992 tot zes jaar veroordeeld wegens de moord op dertig boeren, maar loopt nu alweer vrij rond, als kapitein van het Peruaanse leger, alsof er niets is gebeurd.'

De Peruaanse vestigt haar hoop op het Internationale Hof van de Mensenrechten van de Organisatie van Amerikaanse Staten (OAS) en de ex-secretaris-generaal van de Verenigde Naties Pérez de Cuéllar. 'Volgende maand maken wij de Cantuta-zaak bij het Hof in San José aanhangig. We hebben zoveel bewijsmateriaal dat we denken dat de OAS de regering van Peru met sancties onder druk zal zetten het onderzoek te heropenen zodat de echte daders kunnen worden gestraft.'

Omdat de OAS nog nooit heeft uitgeblonken in daadkracht en de regering van Peru niet wakker zal liggen van het eventuele oordeel van het Hof, kan Gisella alleen nog maar hopen dat Pérez de Cuéllar meedoet aan de presidentsverkiezingen die volgend jaar april in Peru worden gehouden. De voormalige VN-secretaris heeft zich nog steeds niet officieel kandidaat gesteld, maar in recente opiniepeilingen ligt de elder statesman ver voor op Fujimori, die vorig jaar de grondwet liet veranderen om zich herkiesbaar te kunnen stellen.

'Door de Cantuta-zaak is de populariteit van Fujimori enorm gedaald. De affaire heeft de ogen van de Peruanen geopend. Fujimori is weliswaar succesvol bij de bestrijding van de guerrillabewegingen, maar de manier waarop hij de Cantuta-zaak heeft behandeld, toonde voor veel Peruanen aan dat hij in feite volledig onder curatele staat van het leger en niet schroomde te sjoemelen met de wet om de Cantuta-affaire uit handen van de burgerrechter te houden.' Niet alleen de bevolking ging ineens anders over Fujimori denken. Premier Bustamante en minister van Onderwijs Alfaro namen uit walging over Fujimori's handelwijze op staande voet ontslag.

Gisella Ortiz is ervan overtuigd dat de gedegen en gerespecteerde Pérez de Cuéllar Fujimori zal verslaan, als hij zich inderdaad kandidaat stelt namens een breed politiek front dat slechts één doel heeft: de herverkiezing van El Chinito te voorkomen. De voormalige VNtopman lijkt als een soort vader des vaderlands de enige Peruaan die de uit Japanse ouders geboren Fujimori volgend jaar kan verslaan. 'En als Pérez de Cuéllar de nieuwe president wordt, zal er een nieuw onderzoek komen naar de Cantuta-zaak.'

Tot die tijd blijft Grisella Ortiz op haar hoede. Ze wordt op straat vaak door onbekenden gevolgd en is regelmatig met de dood bedreigd. 'Laatst nog. Ik stapte vlak bij mijn huis in Lima uit de bus, toen een man die achter mij uitstapte me op de schouder tikte en te vas a morir, maldita ('je gaat sterven, vervloekte') in mijn oor fluisterde. Maar ja, dat zijn de risico's, als je in Peru openlijk opkomt voor rechtvaardigheid en wandaden van de machthebbers aan de kaak stelt.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden