Peru spit naar waarheid in oud gijzelingsdrama

Het kerkhof van Chosica, een voorstad van Groot-Lima, is een boomloze zandvlakte met kale kruisen die scheef en zonder verdere aankleding in de grond steken....

Van onze correspondente Ineke Holtwijk

Hij staat bij een open kist die net uit een nis van de begraafplaats is getrokken. Er ligt een zwarte plastic lijkenzak in de kist. Als de rits opengaat wordt er een schedel zichtbaar, en botten, en een half vergane uniformbroek.

De resten in de kist zijn van een jeugdige linkse guerrillero, die vier jaar geleden met dertien kameraden meer dan honderd gijzelaars vasthield in de Japanse residentie in Lima. De verdenking bestaat dat sommige guerrillero's bij de spectaculaire bevrijdingsactie door het leger zijn geëxecuteerd. Alle gijzelaars, op één na, overleefden de militaire aanval. Maar opmerkelijk genoeg geen enkele guerrillero.

De geruchten over executies deden ook toen al de ronde. Maar de lijken verdwenen; familieleden werden bedreigd en de verdenkingen werden nooit uitgezocht.

Maar nu, een maand of vijf nadat president Alberto Fujimori en zijn maffiose adviseur Vladimiro Montesinos de benen namen, is de angst voorbij. Een strijdbare parlementaire commissie, een half dozijn gedreven onderzoeksrechters en verontwaardigde media graven in hoog tempo het recente verleden af. Deze week gebeurt dat letterlijk. Twee officieren van justitie en een stel lijkschouwers gaan, bewaakt door politieagenten in kogelvrij vest, met scheppen en hakbijlen kerkhoven in de armenwijken rond Lima af.

Het Openbaar Ministerie laat sectie verrichten op alle veertien 'Emerretistas', zoals zij in Peru worden genoemd naar de Spaanse afkorting (MRTA) van hun organisatie (Revolutionaire Beweging Tupac Amaru). De aanleiding is de verklaring van een voormalige gijzelaar, een Japanse oud-diplomaat. Toen de militairen de rokende residentie al in handen hadden, zag de diplomaat drie guerrillero's die zich hadden overgegeven. Eén van hen lag reeds geboeid op de grond, vertelde hij vorige week in een interview in Tokio.

Bij het Openbaar Ministerie in Peru lopen al onderzoeken naar Fujimori's betrokkenheid bij corruptie-affaires en bij martelingen door zijn geheime dienst, maar na de verklaring van deze oud-diplomaat is het onderzoek verder uitgebreid.

Ex-president Fujimori, zoon van Japanse immigranten, vluchtte in november naar Japan, na een corruptieschandaal. Japan zegt hem niet te zullen uitleveren. Een uitleveringsverzoek maakt evenwel meer kans als de ex-president schending van de mensenrechten ten laste kan worden gelegd.

'Als Fujimori verantwoordelijk blijkt voor executies, moet hij in Japan worden vervolgd voor schending van de mensenrechten. Als Japan dat niet doet, heeft het een probleem met de internationale gemeenschap', meent Francisco Soberon, directeur van de mensenrechtenorganisatie Aprodeh.

De lijken werden destijds niet afgevoerd naar het Forensisch Instituut, zoals regel is, maar naar het ziekenhuis van de politie. Politiebureaus aan de rand van Lima die in de buurt lagen van een kerkhof moesten zorg dragen voor de verdere afhandeling. Anderhalve maand na de bevrijdingsactie meldden zich op een avond bij de achteringang van het kerkhof van Chosica enkele agenten van de geheime dienst. Ze waren gekomen met een vrachtwagen waarin twee kisten stonden. Ze schoven de kisten in de nissen die afgelopen maandag werden opengehakt en verdwenen weer. Bij het kerkhof werden de twee Emerretistas geregistreerd als NN1 en NN2, oftewel als naamloze doden.

De uitslag van de sectie wordt over twee weken bekend. Daarmee begint vermoedelijk een lang proces. Want maandag liet de vice-procureur voor de mensenrechten, Ronald Gamarra, weten dat mogelijk ook de artsen die in het politieziekenhuis de sectie hebben verricht, zullen worden vervolgd.

Terwijl de lijkschouwers dinsdagmiddag de resten op een draagbaar legden, scandeerden de meegekomen familieleden aarzelend enkele leuzen. Hun boodschap klonk bekend op dit continent van 'vuile oorlogen': 'Nooit vergeten, geen pardon'. En: 'Het volk eist gerechtigheid'.

'President Fujimori heeft zijn woord niet gehouden. Hij zei dat hij de levens van de mensen in de Japanse residentie zou sparen. Maar de militairen zijn binnengevallen met de bedoeling om te moorden', aldus de moeder van Luzvinda, die destijds via televisie ontdekte dat haar dochter meedeed aan de bezetting.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden