Column

Persvrijheid is breekbaar als de belangen groter worden

Zo breekbaar is persvrijheid - ook in Nederland.

Mehmit Cerit: `Moslims kunnen niet met macht omgaan.' Beeld Rechtenvrij

Zijn vrouw vraagt hem te stoppen met schrijven, bang dat hij 'hier om de hoek' in elkaar wordt geslagen. Zijn neefjes noemen hem 'terrorist', 'CIA-agent', of 'van de Mossad'. Zijn vader vraagt hem om respect voor de president, die het echt niet zo slecht meent. Ze sissen hem na op straat: 'landverrader'. Hij zegt: 'mensen zijn bang', maar morgen staat hoofdredacteur Mehmet Cerit met zijn redactie onverveerd op de voorpagina van zijn eigen krant, Zaman Vandaag.

Zelfbewustzijn als antidotum tegen de persbreidel in Turkije, waar zusterkrant Zaman is overgenomen door de staat, waar alle journalisten potentiële 'terroristen' zijn - in amper zes jaar, zegt Mehmet, is een democratisch voorbeeldland vervallen tot een duistere dictatuur.

Mehmet is een lange, kalme man, maar hij kookt als het om Mark Rutte gaat en zijn luidkeels zwijgen over de vermorzelde persvrijheid in Turkije. Van de week bleef Mehmet op tot drie uur 's nachts om de persconferentie te zien over de vluchtelingendeal, 'premier Davutoglu sprak uitgebreid en lovend over Rutte, enorm blij met zijn bereidwilligheid'. Ook dat geeft angst: 'Als Erdogan straks zegt: ik wil dat Zaman ook sluit in Nederland, ben ik niet zeker van Ruttes antwoord.'

Mehmet is van oorsprong maatschappelijk werker en schooldirecteur, maar sinds drie jaar bij de krant. Zijn redactie huist in het hart van Rotterdam. Als aanhanger van de islamitische broederschap van Fethullah Gülen noemt hij zich steeds 'gematigd moslim'. Onpartijdige journalistiek bestaat niet in Turkije, 'alles is gepolitiseerd'. Mehmet noemt Zaman een 'emancipatiekrant'. Zegt: 'Moslims kunnen niet omgaan met macht; ze hebben geld maar geen hersencellen.'

Hij reist niet meer naar Turkije, dat is te gevaarlijk. Ik vraag hem of hij ooit aan stoppen heeft gedacht. 'Een paar minuten', zegt hij. 'Het was een keuze tussen mezelf en mijn idealen.'

Wat zou ik doen? Wij van de Nederlandse pers wentelen ons zorgeloos gelukkig in de weelde van de vrijheid. Nederland is nummer 4 op de World Press Freedom Index. Vorig jaar waren we nummer 2, jarenlang waren we nummer 1. Nu ingehaald door Denemarken en Noorwegen 'als resultaat', schrijft Reporters Without Borders, die de lijst samenstelt, 'van een verslechtering in de relaties tussen journalisten en instituties. Een saillant voorbeeld was een verbod (...) op filmen in het parlement zonder expliciete toestemming van parlementsleden.'

Onverveerd met de redactie op de voorpagina van Zaman Vandaag.

Personvrijheid, gewoon op het Binnenhof. Richtlijn voor journalisten 1.3: 'Alle aanwijzingen van ambtenaren van de Tweede Kamer dienen te worden opgevolgd.' Richtlijn 3.1: 'Het aantal vertegenwoordigers van visuele media aanwezig tijdens een vergadering kan worden beperkt.'

Klein bier, zult u zeggen, vergeleken met de Turkse toestanden. Maar persvrijheid is breekbaar als de belangen groter worden. In Heesch, Geldermalsen, Kaatsheuvel, Utrecht en Harderwijk waren journalisten niet welkom tijdens bijeenkomsten over asielzoekers: angst voor de pers als katalysator van onrust. Burgemeester Aucke van der Werff van Noordoostpolder weerde journalisten met een noodverordening en commissaris van de koning Leen Verbeek viel hem bij op Twitter: 'Persvrijheid geen rechtvaardiging wangedrag journalisten'. Later zei de burgemeester dat hij 'kennelijk een open zenuw heeft geraakt bij de pers'. En: 'dat kun je klein houden, maar ook heel hoog van de toren blazen.' Sander Dekker, de staatssecretaris van Persvrijheid, vindt het allemaal prima, schreef hij op Kamervragen.

Ik bel de hoofdredacteur van Omroep Flevoland, Allard Berends, wiens journalisten werden weggestuurd. 'Mijn verslaggeefster en cameraman deden gewoon hun werk op straat', zegt hij. 'Van wangedrag weet niemand iets.' Hij spande een rechtszaak aan. 'Met steeds groter gemak worden journalisten weggehouden bij gebeurtenissen van maatschappelijk belang', zegt Allard. 'Het idee over persvrijheid is aan het schuiven.'

Burgemeester Van der Werff: noodverordening tegen de pers. Beeld ANP

De pers staat er niet goed op in Nederland: er is geen vertrouwen in. Er zijn 150 duizend voorlichters op 15 duizend journalisten. Om het Nederlandse koningshuis is een muur gebouwd met een 'mediacode': alleen bij de gratie van de voorlichtingsdienst mag er verslag worden gedaan. Een van de grootste politieke partijen, de PVV, heeft een effectief anti-persbeleid: ze praten er nauwelijks met journalisten want dat is de vijand. Ik herinner me een PVV-bijeenkomst in Friesland, er siste een man: 'Pas op, daar zit de Volkskrant. Die krant moet echt kapot.' Een grap, dacht ik toen.

Als Mark Rutte een echte liberaal is, steunt hij vandaag nog publiekelijk Mehmet Cerit en alle Turkse journalisten in het nauw. Al is het alleen maar om iedereen in zijn eigen land bij de les te houden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.