Persvrijheid Australië ter discussie na invallen politie bij journalisten

De Australische oppositie roept op tot het houden van een parlementair onderzoek naar de staat van de persvrijheid, na invallen van de politie bij een journalist en bij de publieke omroep. De autoriteiten probeerden zo te achterhalen wie overheidsinformatie had gelekt. 

De Australische politie viel op 4 juni het huis van journalist Annika Smethurst binnen. Zij had voor de mediagroep van News Corp Australia geschreven over een plan van de Australische overheid om de bevolking via e-mails en bankgegevens in de gaten te houden. Ze baseerde zich op stukken die gelekt waren door overheidsfunctionarissen. 

Een dag later deed de politie ook huiszoeking op de redactie van nieuwszender ABC, omdat daar geheime informatie van de overheid over een ander dossier aanwezig zou zijn. De politie bekeek onder meer  negenduizend computerbestanden. Volgens ABC had de inval te maken met onthullingen over het wangedrag van Australische militairen in Afghanistan, waarover de publieke omroep in 2017 berichtte.

De Australische premier Scott Morrison gaf in een eerste reactie aan dat persvrijheid belangrijk is, maar dat niemand boven de wet staat. Bij deze aanpak beroept hij zich tot afschuw van journalisten op het waarborgen van de nationale veiligheid. De ontwikkelingen in Australië zijn ‘zorgelijk’, zegt Leon Willems, directeur van Free Press Unlimited. ‘De politie-invallen zijn een nieuwe stap in de uitholling van de persvrijheid.’

In Australië is vanaf 1 juli een nieuw klokkenluidersbeleid van kracht, dat werknemers verplicht misstanden eerst te melden bij hun baas. Het staat volgens Willems van Free Press Unlimited haaks op internationale afspraken. Klokkenluiders zoeken juist de publiciteit, omdat ze denken dat er binnen hun organisatie niet wordt geluisterd. Steeds meer westerse politici gaan hier anders over denken – zo jaagde de Amerikaanse regering van Barack Obama actief op lekkende overheidsfunctionarissen. ‘Maar er zijn ook lichtpuntjes’, zegt Willems. ‘De EU biedt tegenwoordig gelijke bescherming aan alle klokkenluiders.’

Australische grondwet

In de Australische grondwet staat niets over persvrijheid en vrijheid van meningsuiting, in tegenstelling tot onder meer in de Nederlandse en die van de Verenigde Staten. ‘De grondwet moet journalisten en hun bronnen juist beschermen’, vindt Willems. Het Australisch Hooggerechtshof heeft wel persvrijheid essentieel genoemd voor een democratie, en heeft in een uitspraak vastgelegd dat media op basis van de grondwet de vrijheid hebben om te berichten over politieke onderwerpen. De vraag is nu of dat voldoende waarborgen zijn.

Minister van Binnenlandse Zaken Peter Dutton (Liberal Party) is verbaasd dat er een levendig debat is losgebarsten over de recente politieonderzoeken naar de overheidslekken van geheime documenten. ‘Dergelijke overtredingen van de wet gaan in tegen de tradities van dit land en de wereld’, aldus Dutton in het Australische televisieprogramma Today. Volgens hem zou de sociaal-democratische partij Labor de huidige grondwet ook niet veranderen als zij nu de regering zou zitten. Labor-partijleider Anthony Albanese gaf vrijdag aan dat de huidige wet is verouderd.

De Australische media denken dat een parlementair onderzoek weinig verandering teweegbrengt. Ze zien liever direct een aanpassing van de grondwet. In hun strijd voor persvrijheid kregen Labor en de media dinsdag steun van een groep demonstranten die zich verzamelden voor het ministerie van Communicatie.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden