Persbreidel in Indonesië wordt subtieler maar tegelijk strakker

De traditionele receptie na de ramadan was nog in volle gang toen de leider van de niet-erkende Indonesische journalistenbond AJI,..

Van onze verslaggeefster

AMSTERDAM

Ahmad Taufik, en enkele andere AJI-leden afgelopen donderdag door de politie werden meegenomen. De kennelijke reden voor hun aanhouding: het zonder vergunning publiceren van het AJI-blad Independen.

Taufik en enkele andere jonge journalisten hebben de AJI in augustus opgericht, toen de officiële journalistenbond PWI maar bleef zwijgen over het verschijningsverbod dat de drie grote weekbladen Tempo, DeTik en Editor op 21 juni had getroffen. Taufik en twee andere AJI-leden worden nog steeds door de politie vastgehouden - net als de hoofdredacteur van Kabar dari Pijar, het eveneens zonder vergunning verschijnende blad van de mensenrechtenorganisatie Pijar, die een week eerder al was opgepakt. Vrijdag besloot de officiële PWI bovendien dertien leden te schorsen omdat ze betrokken zijn geweest bij de oprichting van de alternatieve AJI. De PWI roept alle uitgevers en redacties op geen AJI-journalisten in dienst te nemen.

Een van de geschortse PWI-leden is Goenawan Mohammad, oprichter en hoofdredacteur van het verboden weekblad Tempo. Goenawan is een van de meest gezaghebbende journalisten van Indonesië, maar nu mag hij zijn beroep dus niet meer uitoefenen. Tijdens een kort bezoek aan Nederland probeert hij de vraag te beantwoorden waarom de autoriteiten plotseling opnieuw hebben toegeslagen.

'Na een jaar begon de regering in de gaten te krijgen dat ze de AJI en de Pijar maar beter serieus kon nemen. Ik vermoed dat de regering deze journalisten voor de rechter wil brengen om te bewijzen dat ze illegaal bezig zijn geweest en hun organisaties vervolgens te kunnen verbieden', aldus Goenawan. 'De regering wil alles onder controle krijgen, want er zitten verkiezingen aan te komen.' Dat duurt nog wel even, want president Suharto blijft nog tot 1998 in functie. Maar er wordt al druk gespeculeerd over zijn eventuele opvolger - en Independen heeft daaraan meegedaan.

Goenawan weet dat een deel van zijn brodeloos geworden Tempo-redactie is gaan werken voor het nieuwe blad Gatra, dat in handen is van de met president Suharto bevriende tropisch-houtmagnaat Bob Hasan. Uiterlijk doet Gatra sterk aan Tempo denken, maar schijn bedriegt. 'Het is niet dat ze slaafs de lijn van de regering volgen, het is veel erger', meldt een andere Indonesische journalist. 'Deze week publiceren ze tien pagina's vol lasterpraat over de ngo's' - over de niet-gouvernementele organisaties die zich inzetten voor de armste en meest rechteloze geledingen van de Indonesische samenleving.

'Nu kan de regering een subtielere controle uitoefenen op de pers', meent Goenawan. 'Ze verstrekt alleen publikatievergunningen aan mensen die de president heel na staan, zoals de minister van Werkgelegenheid. Een volgende keer hoeft de regering een krant niet meer te verbieden - ze kan rustig een nieuwe hoofdredacteur benoemen, daar komen geen rellen van.'

Goenawan vindt het belangrijk dat de Indonesische journalisten hun strijd voor de persvrijheid voortzetten. 'Het gaat namelijk om ons bestaan. Het gaat erom vast te stellen of we van goud zijn of van messing.' De juridische strijd om Tempo is nog niet helemaal ten einde, maar Goenawan koestert weinig illusies omtrent de uitkomst. 'Het is ironisch, maar de Dag van de Persvrijheid, 3 mei, is ook de dag waarop het Hof daarover uitspraak doet.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.