Perpetuum

Ze bestaan nog, de uitvinders die met minder dan een perpetuum mobile geen genoegen nemen. Henk en David Nieuwenhuis, heten ze ditmaal, en deze twee broers uit een gezin van vijf hebben zelfs een octrooi....

De Hoofddorpse energiecentrale bestaat uit een groot, lichtlopend wiel, waarvan ruim het onderste kwart door een tank met water steekt. Zoiets moet, denken manager Henk (27) en hts'er David (21), vanzelf gaan draaien. Er is immers de aloude Wet van Archimedes, die zegt dat de opwaartse kracht op een massa in water gelijk staat aan het gewicht van het verplaatste water.

Het idee,vertelt David, schoot Henk twee jaar geleden zomaar te binnen, zonder echte aanleiding, aangezien hij toen in de aardappel-termijnmarkt zat. David zat destijds nog op de mts en besprak het idee met zijn natuurkundeleraar. 'Dat het met de krachten goed zat, begreep ik wel.'

Sindsdien hebben de broers in hun vrije tijd aan hun energiemachine geknutseld. Een grof eerste prototype wilde niet draaien, maar daarvan was ook duidelijk waarom niet: wrijving en oneffenheden. Daarna zijn de zaken serieuzer aangepakt. Er werd een octrooi aangevraagd. Een geldschieter gevonden. En voor een halve ton een kunststof wiel van tweeënhalve meter diameter vervaardigd, bedoeld voor dat eerste werkende prototype.

Voortvarend. Maar beseffen de broers niet dat perpetua mobilia wetenschappelijk gezien een doodzonde zijn?

Dat beseffen ze heel goed, zegt David. 'Er zijn zat mensen die denken dat we gek zijn. Dat mag, maar niemand kan ons uitleggen waarom het niet deugt. We geloven erin. '

Dat de gebroeders Nieuwenhuis een octrooi hebben gekregen op hun idee, hoeft geen verbazing te wekken. De Nederlandse wet verbiedt nergens dat een idee faliekante onzin is. Anders dan bijvoorbeeld in Amerika worden hier zonder blikken of blozen eeuwig bewegende machines in het register in Rijswijk ingeschreven.

Dat de Nederlandse octrooiwet evenmin eist dat een ingeschreven idee nieuw is - zoiets moeten anderen dan maar bij de rechter bevechten - verklaart in dit geval een hoop. Het energiewiel van de broers Nieuwenhuis is namelijk bijna zo oud als de weg naar Rome. Net als, trouwens, het simpele bewijs dat het ding nooit spontaan zal draaien, zelfs als er van geen wrijving sprake is.

Dat bewijs gaat nota bene terug op landgenoot Simon Stevin (1548-1620), die al noteerde elke 'eeuwig roersel'-machine te wantrouwen die voor- en na de beweging in exact dezelfde toestand verkeert. Bij het energiewiel is daarvoor een eenvoudige reden: de waterdruk op het ondergedompelde deel staat altijd loodrecht op het oppervlak van het wiel. Zodat eventuele krachten altijd naar de draai-as wijzen. En het wiel dus niet zullen doen draaien.

Een klassiek misverstand over de Wet van Archimedes, kortom. Waarmee slechts één vraag rest. Wie was eigenlijk die natuurkundeleraar van David Nieuwenhuis op de mts?

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden