Perfect recept voor conflicten

ZELFS reisgidsen maken er melding van: het Jeruzalem-syndroom. Jaarlijks vallen ongeveer tweehonderd bezoekers van de Israëlische hoofdstad ten prooi aan dit fenomeen....

Naar dit syndroom verricht de Amerikaanse, in Jeruzalem woonachtige freelance journalist Christopher Lucas onderzoek voor een boek. Hij is de hoofdpersoon van Damascus Gate, de zesde roman van de Amerikaanse auteur Robert Stone, die vooral befaamd werd met zijn roman over Vietnam, Dog Soldiers. In het kader van zijn onderzoek ontmoet Lucas een aantal uiteenlopende figuren. Het zijn mensen die gemeen hebben dat ze zoekende zijn, of (erger) het antwoord op hun vragen inmiddels hebben gevonden en nu op fanatieke wijze bezig zijn anderen hun inzichten in te peperen.

Zo is er Adam De Kuff, een oude hipster - net als Stone zelf overigens. (De schrijver maakte ooit deel uit van het psychedelische gezelschap dat onder leiding van Ken Kesey, en met Neil Cassady aan het stuur, in een bus door Amerika trok.) De Kuff is manisch-depressief en zit stevig onder de medicijnen. Hij komt in contact met Raziel Melker, een afgekickte heroïneverslaafde die door zijn (joodse) ouders naar Israël is gestuurd om met zichzelf in het reine te komen.

Dit blijkt een pijnlijke miscalculatie. De Kuff gooit zijn medicijnen in de prullenbak en ontpopt zich als een messias, Melker tot zijn bevlogen Johannes de Doper. Zij propageren een religie die alle andere religies omvat en dus overbodig maakt: het perfecte recept voor conflicten, moord en doodslag. Tot hun aanhangers behoort al snel Sonia Barnes, een zwarte nachtclubzangeres annex soefi, die zich eerder tot het communisme bekeerde, maar daarin niet het Antwoord vond dat zij zocht.

Een belangrijke verhaaldraad in deze complexe roman is die over een complot - gesmeed door fundamentalistische christenen, fanatieke orthodoxe joden, een Israëlische geheim agent en de sekte van De Kuff - om de Tempelberg, met daarop de Rotskoepel of Omar-moskee, op te blazen, zodat kan worden begonnen met de bouw van de Derde Tempel, waardoor de komst van de Messias zal worden bespoedigd.

Deze verwikkelingen, nog danig gecompliceerd door nevenintriges vol drugs- en wapenhandel, politiek opportunisme, persoonlijke crises en natuurlijk een liefdesrelatie, spelen anno 1992 tegen een achtergrond waarbij de Intifada, een moeizaam verlopend vredesproces en alle andere vaste ingrediënten van om het even welke journaaluitzending over deze regio, een rol van betekenis spelen.

De complexiteit van de diverse religieuze, maatschappelijke, economische, politieke en andere conflicten vinden we ook terug bij de verschillende personages. Het geldt voor Sonia Barnes, De Kuff en Melker, maar ook voor Lucas. Hij is een niet-praktiserend katholiek met een joodse vader en een katholieke moeder, en noemt zichzelf bij herhaling een Mischling, de nazi-term voor iemand van gemengde afkomst.

Op de schutbladen van Damascus Gate, vernoemd naar de fraaiste van de acht poorten van Jeruzalems oude stad, staan gedetailleerde kaartjes afgedrukt van Jeruzalem, Israël, Gaza en de Westelijke Jordaanoever. De kaartjes, met name de onderverdeling van de oude stad in een joodse, christelijke, Armeense en moslimwijk, vormen de kortste samenvatting van het boek, en geven treffend aan wat we op de tussenliggende vijfhonderd pagina's kunnen verwachten.

Damascus Gate is een op intensieve studie gebaseerde roman over conflicterende ego's en conflicterende overtuigingen, gedragen door een goed uitgewerkte plot die het verhaal snelheid geeft. Het boek staat bol van de tegenstellingen, zowel op verhalend als op symbolisch niveau, waarbij Stone helaas de voor de hand liggende enerzijds-anderzijds-conclusies niet altijd heeft weten te vermijden.

Vooral de op verschillende manieren terugkerende gedachte dat de Israëlische omgang met de Palestijnen misschien toch wel heel schrijnende parallellen vertoont met de behandeling van de joden door de nazi's, is minder oorspronkelijk en inzichtelijk dan hij schijnt te denken.

Damascus Gate lijkt zich te presenteren als een soort millennium-roman: een ideeënroman die zich bezighoudt met de grote vraagstukken van de eeuwwende. Dat is een tikje te hoog ingezet. Het boek maakt een authentieke indruk, Stone vertelt een meeslepend verhaal, maar de wijsheid en de (filosofische) ambitie die ons in de flaptekst worden beloofd, spreken minder tot de verbeelding. Blijft over: een onderhoudende roman over een onderwerp en een plaats die nog lange, lange tijd de gemoederen bezig zullen houden.

Hans Bouman

Robert Stone: Damascus Gate.

Picador, import Nilsson & Lamm; 500 pagina's; * 46,10.

ISBN 0 330 37058 8.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden