Peper groeide snel in rol burgemeester

Vandaag neemt de gemeente Rotterdam met een speciale raadsvergadering afscheid van Bram Peper. De minister van Binnenlandse Zaken was zestien jaar burgemeester van de stad....

Van onze verslaggever

Hans Horsten

ROTTERDAM

Zestien jaar was een intellectueel burgemeester van een niet-intellectuele stad. Langer dan menigeen voor mogelijk hield. Prof. A. Klamer, hoogleraar economie van de kunsten aan de Erasmus Universiteit, heeft er wel een verklaring voor.

'Bram Peper heeft een dikke huid en hij heeft Neelie Kroes. Zij is een stevige tante die hem altijd stimuleerde vol te houden als er affaires rond hem speelden. Ze vormen een hecht team dat enorme krachten en machten bundelt, want allebei beschikken ze over een geweldig netwerk.'

Dat Peper in Rotterdam nogal eens botste met mensen om hem heen (de ex-korpschefs Brinkman en Van Dorp, plus een stoet voortijdig vertrokken naaste medewerkers - voorlichters en kabinetchefs kunnen hierover boekdelen vullen) verbaast Klamer geenszins. 'Dat kenmerkt de ware intellectueel. Die vindt de politieke waan van de dag maar stompzinnig. Peper raakt snel verveeld en je moet ver gaan om hem tevreden te stellen.'

Vriend en vijand zijn het erover eens: Bram Peper was op zijn best als hij vanuit een virtuele helikopter de contouren van een stedelijke samenleving kon schetsen. Hij vond dat de stad aan de Maas afscheid moest nemen van het eenzijdig door de haven gedomineerde verleden, en als vitale Europese metropool op de kaart moest komen te staan.

Dat beeld vereiste meer musea en culturele voorzieningen, een opwindende skyline en een brede sociale en economische oriëntatie. De wereldhaven moest ook een wereldstad worden. Pepers testament lag in 1985 al klaar: de plannen voor het Nieuwe Rotterdam.

'Hij heeft een grote rol gespeeld bij de totstandkoming van de eerste containerterminal op de Maasvlakte, maar is ook heel actief geweest bij het aantrekken van distributie-centra en het World Trade Centre. Dat tekent zijn visie op stad én haven', vindt G. Doeksen, ex-bestuurslid van Internatio-Müller en voorzitter van de SVZ, de club van havenwerkgevers.

Doeksen verheelt niet dat hij en zijn collega's hun hart vasthielden toen Peper zestien jaar terug als burgemeester op het toneel verscheen. Wat moesten ze in de doe-stad met een morsige PvdA-theoreticus, die grossierde in ideologische vergezichten?.

'Iemand die partijprogramma's schrijft die geen weerklank vinden in het bedrijfsleven heeft de schijn tegen. Hij is echter snel in zijn nieuwe rol gegroeid; nooit heeft hij ondernemers weggepoetst in politieke verhalen. Peper had snel in de gaten dat de alledaagse Rotterdamse praktijk een pragmatische inslag vereiste. Misschien speelde daarbij ook een rol dat hij hier, in weerwil van de theorie, een vlakke samenleving aantrof, met niets van de oude tegenstelling tussen de kapitalistische werkgever en de onmondige arbeider.'

Uit die begintijd stamt ook het beeld van Peper als norse en bokkige non-communicator. 'Ik weet dat de stad zich toen vaak een andere burgemeester wenste', zegt directeur C. Alons van de schouwburg in Rotterdam. 'Ik vond dat nukkige juist een goede eigenschap, omdat het op een niet-volgzaam karakter duidt.'

Peper sprak zijn lobbykanalen in de PvdA vooral aan als cultuur, stedebouw en architectuur in in zijn stad in het geding waren. Voor de Kop van Zuid en de Erasmusbrug ('Het product van mensen die durven dromen', aldus Peper) liep hij zich het vuur uit de sloffen. 'En vergeet ook zijn rol niet bij de nieuwbouw van het Luxor-theater', stipt Alons aan.

Peper ging zich in de loop van de jaren in Rotterdam steeds meer thuisvoelen bij de elite van de stad. 'Hij is wel een snob hoor', vindt Klamer. 'Met een hoge dunk van zichzelf. Zijn PvdA-imborst verplichtte hem zo af en toe ook iets sociaals te roepen, maar zijn hart ligt bij datgene waarin een stad excelleert en uitblinkt. Voor Rotterdam was dat goed, zo'n markante burgemeester met torenhoge ambities.'

Peper heeft zich in Rotterdam een overlever getoond. Na elke rel en affaire (en dat waren er velen) herrees hij als een feniks uit het puin, zich telkens vastgrijpend aan nieuwe uitdagingen. Dat bleek onder meer toen hij eind jaren tachtig een ernstige persoonlijke crisis doormaakte, en als herboren terugkwam. Dat bleek ook weer recent toen hij na een hanengevecht met korpschef Brinkman door iedereen werd afgeschreven, maar toch als minister opdook in Paars II.

Peper heeft Rotterdam aan de buitenkant meer schwung en uitstraling kunnen geven, maar sociaal gezien is er aan de Maas nog altijd sprake van een rijke stad met een arme bevolking. 'De omslag is daarom voor een deel mislukt', erkent Doeksen.

Wat hij ook niet van de grond kreeg, was de stadsprovincie. Waar Peper werkgevers, buurgemeenten en politiek wel warm kreeg voor deze bestuursvorm, zetten de Rotterdammers hem in een referendum weg als 'de man die onze stad wil opheffen'. Doeksen: 'Dat gaf hem een knauw.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden