AnalyseHoeveel IS-strijders zijn er nog?

Pentagon: IS kan in Syrië binnen zes tot twaalf maanden een wederopstanding beleven

Koerdische strijders hebben de stad Baghouz, dat in handen is van IS, omsingeld.Beeld Roger Waleson

Wraak! Dat was de kern van de verklaring die Islamitische Staat uitgaf op 19 augustus 2018.  De extremisten waren door de Syrische Democratische Strijdkrachten (SDF), met hulp van de VS, verjaagd uit het grootste deel van hun kalifaat. Ze hadden nog een paar stadjes over aan de oostoever van de Eufraat in Syrië. Ook de oliebronnen ten oosten van de rivier waren ze kwijt. Als wraak, waarschuwde IS, zullen slapende cellen zich in SDF-gebied nestelen om aanslagen uit te voeren.

Drie dagen later begon de terreurcampagne met een zelfmoordaanslag, toen een IS-strijder op zijn motorfiets inreed op arbeiders op een olieveld bij Deir al-Zor. Sindsdien hebben IS-cellen met bermbommen, beschietingen en zelfmoordaanslagen 193 slachtoffers gemaakt, zo meldt het Syrisch Observatorium voor de Mensenrechten. Onder hen 139 SDF-strijders, vijftig burgers en vier leden van de internationale coalitie.

Precies dit gevaar doemt op indien, zoals president Donald Trump in een tweet opperde, ruim achthonderd gevangen IS-strijders in Syrië worden vrijgelaten. Zij kunnen zich voegen bij de duizenden strijders die nog in Syrië en Irak verblijven en hun kans afwachten om ‘chaos en onveiligheid te creëren’, in de woorden van het Observatorium.

Nieuwe opstand

Van diverse kanten wordt voor zo’n scenario gewaarschuwd. Ook het Pentagon drong er bij Trump op aan de Amerikaanse troepen niet overhaast terug te halen. Dat zou IS gelegenheid geven zich even koest te houden en na enige tijd weer op te duiken. Alles wijst erop dat de extremisten een nieuwe opstand voorbereiden.

‘We moeten het netwerk onder druk blijven zetten’, zei generaal Joseph Votel begin deze maand in de Senaat. ‘Doen we dat niet, dan kunnen ze terugkeren.’ Het Pentagon stelt in een rapport dat IS in Syrië binnen zes tot twaalf maanden een wederopstanding kan beleven.

Volgens het Observatorium hebben veel strijders zich teruggetrokken in grotten en op afgelegen plekken in het noorden en oosten van Syrië. In Irak en Syrië samen zitten volgens een recent VN-rapport nog achttienduizend strijders, van wie drieduizend buitenlandse. Het vrijlaten van gedetineerde strijders zou dat reservoir doen groeien.

Kanttekeningen bij Trumps tweet

Overigens vallen bij Trumps tweet wel enkele kanttekeningen te plaatsen. De president schreef dat ‘we ze zullen vrijlaten’ als Europese landen geen IS-strijders terugnemen om te berechten. Maar de Amerikanen houden helemaal geen strijders gevangen. Ze zitten in detentiecentra van de SDF. De SDF beslist over vrijlating, niet de VS.

De Koerdische SDF-leiding heeft aangegeven van de gedetineerden af te willen. Maar IS-strijders vrijlaten zullen de Koerden alleen doen onder hun eigen voorwaarden. Vooralsnog lijken ze vooral zichzelf ermee in de vingers te snijden, gezien het gevaar van aanslagen.

Zo verdienen ook de ‘800’ van Trump enige toelichting. Vorig jaar meldde de SDF bijna elfhonderd ‘buitenlandse strijders’ in gevangenschap te hebben. In recente berichten is sprake van 850 tot negenhonderd strijders. Zij zitten in zeven gevangenissen rond de stad Ain Nissa. In nabijgelegen kampen verblijven ruimtweeduizend familieleden (vrouwen en kinderen).

Het overgrote deel van deze strijders komt níét uit Europa. Verschillende bronnen maken melding van 31, 41, 44 of 49 landen van herkomst. Hoeveel uit welk land, dat is niet bekend.

De SDF houdt volgens Franse veiligheidsdiensten 150 Fransen vast, van wie negentig kinderen en zestig volwassenen (kennelijk inclusief vrouwen). Volgens de AIVD zitten ongeveer 35 volwassen Nederlanders in Syrische kampen of detentiecentra, van wie circa de helft strijders.

Een verslaggever van The New York Times die in juli als eerste journalist de gevangenissen bezocht, schreef dat onder de bijna duizend gedetineerde strijders vierhonderd Syriërs waren. Ze werden door de SDF allemaal ‘buitenlandse strijders’ genoemd. Van de 593 andere mannen kwamen er volgens de krant tachtig uit Europa, ‘inclusief veertig uit Rusland en tien tot vijftien uit Frankrijk en Duitsland elk’.

LEES VERDER

Wie zijn de Syriëgangers waarvan Trump wil dat we ze repatriëren?
Wie zijn de Syriëgangers die Nederland zo snel mogelijk moet repatriëren als het aan de Amerikaanse president Donald Trump ligt? Wat staat Nederland te wachten als ze terugkeren?

Europa heeft weinig trek in repatriëren Syriëgangers
De Europese landen staan niet te springen om Europese jihadstrijders uit Syrië terug te halen, zoals de Amerikaanse president Trump eist. Deze deponeerde afgelopen weekeinde deze kwestie met veel aplomb op Europa’s stoep, maar de Europese ministers van Buitenlandse Zaken liepen er maandag in Brussel met een ruime boog om heen, alsof het een giftige splijtstofstaaf betrof.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden