Pensioenfondsen genoodzaakt tot hogere premies

Pensioenfondsen hebben een slecht beleggingsjaar achter de rug. Volgend jaar stijgen de premies daarom fors. Bij het KPN-pensioenfonds moeten gepensioneerden zelfs 10 procent koopkracht inleveren....

De vette jaren zijn vervlogen. Werknemers gaan dat duidelijk in hun portemonnee voelen. Tantièmes zijn mager en met extra periodieken of individuele loonsverhogingen wordt minder gul gestrooid. De winstdelingsregelingen over 2001 smelten als sneeuw voor de zon. En als klap op de vuurpijl willen de werkgevers in 2002 slechts uiterst gematigde CAO-loonsverhogingen betalen. Het liefst niets.

Na de feestmaand december komt daarmee de kater in januari. Dat gevoel zal nog eens worden versterkt als op de loonstrookjes de post pensioenpremies tientallen euro's méér opslokt.

Een hele stoet fondsen gaat de pensioenpremie verhogen. De nood is soms zo hoog gestegen dat ook gepensioneerden moeten inleveren. De voorgespiegelde verhoging met de CAO-loonsverhoging of inflatie van het afgelopen jaar - de indexering - wordt niet helemaal of helemaal niet uitbetaald. Dat komt bij gepensioneerden extra hard aan omdat de verhoging van ziektekostenpremies geheel door henzelf moet worden betaald. Hun koopkracht raakt daarmee in een krach.

De nood bij pensioenfondsen is hoog gestegen. Dat staat in schril contrast met de beeldvorming van de afgelopen jaren. Toen stegen de aandelenkoersen flink. Pensioenfondsen van vooral grote ondernemingen die al jaren in aandelen belegden, plukten de vruchten. Zij boekten riante rendementen, betaalden daaruit de benodigde premie, die aldus tot nul kon worden verlaagd, verbeterden de pensioenregelingen en gaven miljarden terug aan bedrijven.

Unilever zette de toon. Het bedrijf betaalt al een decennium geen premie aan zijn pensioenfonds Progress. De pensioenregeling en de uitkeringen aan gepensioneerden werden verbeterd. En het bedrijf kreeg een slordige twee miljard terug uit de overlopende kassen. Maar ook Progress kreeg klappen. Begin dit jaar had het genoeg vermogen om alle pensi oentoezeggingen twee keer uit te betalen. In november was dat weggezakt naar 160 procent, overigens nog steeds riant.

Dat KPN vorig jaar nog 100 miljoen gulden terugkreeg van het eigen pensioenfonds, was kinderspel. Maar des te wranger. Het KPN-pensioenfonds verhoogt de pensioenen de komende twee jaar niet omdat de CAO-lonen bevroren zijn. Dat kost de gepensioneerden, die in april 2000 de laatste verhoging kregen, grofweg 10 procent koopkracht. Indexering zou het pensioenfonds een fractie kosten van de honderd miljoen die KPN terugkreeg.

VendexKBB stortte dit najaar al 169 miljoen gulden in de kas van het pensioenfonds om problemen te voorkomen. Bij het warenhuisconcern is de premie volgend jaar 15 procent, 2,4 procentpunt meer dan in 2001. Het pensioenfondsbestuur beraadt zich nog op verhoging van de pensioenen.

Ook andere bedrijven in nood, zoals uitgevers Wegener en PCM, merken dat ongelukken nooit alleen komen. Behalve problemen op de markt hebben zij het ook te kwaad met hun pensioenfonds. Wegener wil het pensioensysteem versoberen en pensioenen alleen nog verhogen als daar geld voor is. PCM verhoogt de premie met eenderde naar 24 procent. Lopende pensioenen worden met slechts 1,5 procent verhoogd in plaats van de verwachte 4,2 procent.

Zelfs bedrijfstakken die niet in acute nood verkeren, verhogen hun pensioenpremie. Het fonds voor overheidswerknemers ABP verhoogt de premie met twee punten. Het fonds voor de zorgsector PGGM verhoogt de premie voor het ouderdomspensioen met 0,7 procentpunt naar 5,8 procent. In de metaalindustrie gaat de premie een punt omhoog naar 19 procent. De gepensioneerden krijgen 3 procent verhoging in plaats van de afgesproken 3,6 procent. Belegger bij uitstek, de Rabobank, moet komend jaar weer premie betalen voor de pensioenen van de bankemployés.

Elk van de fondsen heeft zijn eigen verklaring voor de verhoging. PGGM houdt het op een 'trendmatige' verhoging. ABP, PCM en Wegener wijzen op snel stijgende salarissen en slecht renderende beleggingen. Niemand heeft een overzicht van de ontwikkeling van de premies: het Centraal Planbureau niet, de verenigingen van pensioenfondsen niet, de toezichthouder PVK niet en zelfs de sociale partners niet die de fondsen besturen. Maar de trend van stijgende premies is onmiskenbaar.

Snel stijgende salarissen zijn een probleem voor fondsen die een pensioen beloven, gebaseerd op het laatste loon. Bij elke loonsverhoging wordt dan gedaan alsof de werknemer dat steeds heeft verdiend. Deze back-service is een dure grap, zeker als het om een relatief vergrijsde groep werknemers gaat zoals ambtenaren. Bij het ABP doet de inhaalslag in de salarissen zich voelen die bonden en overheid afspraken. Aanleiding hiervoor was het rapport van topambtenaar Van Rijn. Het resulteerde in ruim 4 procent loonsverhoging voor ambtenaren.

Het pensioenfonds moet deze loonsverhogingen verwerken in de pensioentoezeggingen. Dan komt het klem te zitten als de rendementen tegenvallen. Beleggingen in aandelen pakten dit jaar rampzalig uit en beleggen in onroerend goed bood winst noch verlies. Alleen beleggingen in obligaties gaven een kleine plus, 6 procent. Per saldo verloren de pensioenfondsen dit jaar honderd miljard gulden. Het belegd vermogen daalde van 1.012 miljard naar 915 miljard. Konden de fondsen vorig jaar nog gemiddeld voor ruim 140 procent aan hun verplichtingen voldoen, door de waardedaling van beleggingen is dat nu gemiddeld gezakt naar 120 procent.

De makke van het gemiddelde is dat een reeks fondsen onder de kritische grens van 110 procent is weggezakt. De alarmbellen van de toezichthouder PVK gaan zeker rinkelen als de grens van 100 procent gepasseerd wordt. Naar schatting moet in 2002 ruim 200 miljoen gulden worden bijgestort in de fondsen om de dekkingsgraad weer op peil te krijgen. Ondertusssen hopen fondsbesturen op herstel van de aandelenkoersen. ABP geeft aan dat nu eigenlijk een hogere premieverhoging nodig is dan de aangekondigde twee punt. ABP stelt die uit, koopt aandelen bij en hoopt op snelle koersstijgingen.

Naar schatting gaan werkgevers en werknemers in 2002 zo'n 29 miljard gulden premie betalen, drie miljard meer dan in 2001. Dat leidt tot extra tegenwind voor het bedrijfsleven. Doorgaans betaalt de werkgever tweederde van de premie. Het bedrijfsleven krijgt zo twee miljard lastenverzwaring voor de kiezen, terwijl de werknemers een miljard minder te besteden hebben. Nog afgezien van de gepensioneerden, die door koopkrachtachteruitgang minder te besteden hebben.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden