Pensioenen voor dummy's: Dekkingsgraad? Rekenrente? Korting?

Pensioenen gekort, dekkingsgraden te laag, rekenrente aangepast. De termen vliegen in het rond als over het over de pensioenen gaat. Daarom: de pensioenen voor dummy's.

Ouderen op het strand van Bloemendaal. Beeld anp

Pensioen?
Om met het begin te beginnen. Wanneer je in Nederland in loondienst bent van een werkgever, bouw je pensioen op. Elke maand wordt een deel van je brutosalaris in een pensioenfonds gestort. Een deel door de werkgever, een deel door de werknemer. Deelname is verplicht.

Elke branche heeft zijn eigen pensioenfonds. De kappers, de metaalbewerkers en grote bedrijven als Philips en Ahold. Sommige hebben enkele tienduizenden deelnemers, andere miljoenen, zoals het ABP (het ambtenaren pensioenfonds) dat ruim 2,8 miljoen mensen vertegenwoordigt. In totaal zijn er 450 pensioenfondsen in Nederland.

Pot
Al die inleg gaat in een pot met geld. Vooral bij de grote fondsen gaat dit om enorme bedragen van vele miljarden euro's. Dat geld wordt niet in een (gigantische) oude sok bewaard. Nee, dat wordt belegd in obligaties en aandelen en bij verschillende banken gestald. Op die manier hopen de pensioenfondsen extra winst te maken, zodat die pensioenpot beter gevuld raakt.

Dekkingsgraad
Om extra geld te verdienen voor de pot moeten al die aandelenmarkten het wel goed doen. En daar zit nu het probleem. Doordat de wereld al drie jaar in de greep is van grote economische problemen (kredietcrisis, eurocrisis, schuldencrisis), is er juist fors verloren op al die beleggingen. Doordat ook de rentes heel erg laag staan, wordt daar ook amper op verdiend.

Het gevolg is dat de pensioenpot niet voller is geworden, maar steeds leger raakt. De dekkingsgraad daalt. De dekkingsgraad is een cijfer waarin de actuele waarde van alle bezittingen van een pensioenfonds wordt gedeeld door haar financiële verplichtingen ( het uitbetalen van pensioenen).

Een dekkingsgraad van 100 procent betekent dat een pensioenfonds precies aan al haar toekomstige verplichtingen kan voldoen (dat dus ook de toekomstige pensioenen kunnen worden uitbetaald). De Nederlandsche Bank (DNB) verlangt van pensioenfondsen dat hun dekkingsgraad met 105 procent zelfs hoger is dan dat. Op die manier is er namelijk sprake van een financiële buffer.

Korting
Inmiddels zijn een aantal pensioenfondsen door de economische malaise structureel onder die 105 procent dekkingsgraad gekomen. Ze hebben te weinig geld voor alle uitgaven. En dus moeten die uitgaven worden verminderd. Dat kan maar door één ding: de pensioenen korten. Want het bevriezen van de pensioenen of het verhogen van de premie zet te weinig zoden aan de dijk.

Op 1 januari 2014 moeten pensioenfondsen aan de eis van de DNB voldoen. Al dit voorjaar wordt bekend hoe alle fondsen er voor staan en hoeveel fondsen er moeten korten. De DNB meldde vandaag dat het schat dat circa 125 fondsen de pensioenen zullen verlagen. Dat kan om een paar tienden van een procent gaan, maar ook een forse verlaging tot maximaal zeven procent betekenen. In dit geval betekent dit dat mensen die nu een pensioen ontvangen, er per 1 april 2013 fors op achteruit kunnen gaan.

Rekenrente
Om te zorgen dat niet nog meer pensioenfondsen moeten korten heeft DNB de rekenrente aangepast. Dat is de rente waar pensioenfondsen mee moeten rekenen om hun financiële verplichtingen te waarderen. Hoe lager deze rente, hoe hoger de verwachte toekomstige verplichtingen. En hoe slechter de dekkingsgraad wordt.

Normaliter hanteert DNB 31 december als peildatum voor deze rekenrente, maar nu is het gemiddelde van de laatste drie maanden van 2011 genomen. Daardoor valt de rekenrente gunstiger uit, waardoor de gemiddelde dekkingsgraad van alle pensioenfondsen is verbeterd van 94 naar 98 procent. Zonder deze maatregel hadden geen 125, maar 180 pensioenfondsen moeten korten.

Korting voorkomen?
Kan er dan niets tegen het korten van de pensioenen worden gedaan? Jawel. Bedrijven kunnen bijstorten in hun pensioenfonds. Door de pot met geld te vergroten, verbetert automatisch de dekkingsgraad. Maar, dat is een kostbare aangelegenheid die lang niet alle bedrijven of organisaties aankunnen of willen.

Ook de politiek zou iets kunnen doen. Nu is wettelijk bepaald dat de dekkingsgraad 105 procent moet zijn. Er kan besloten worden deze (tijdelijk) te verlagen. Zo voldoen meer pensioenfondsen aan de norm. Maar dat betekent eigenlijk dat je de pensioenfondsen toestaat om geen buffer meer aan te houden. De afgelopen jaren hebben veel politici juist geroepen om het vergroten van de buffers, zodat ook in de toekomst de pensioenen verzekerd zijn.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.