Analyse Pensioenakkoord

Pensioenakkoord: 60-plusser profiteert, de pijn zit bij de rest

Minister Kolmees op weg naar het pensioenoverleg. Beeld Raymond Rutting / De Volkskrant

Hoe zit de nieuwe pensioendeal in elkaar, en hoe gaat deze uitpakken voor de verschillende generaties? 

De kern van het pensioenakkoord is een nieuw ‘pensioencontract’.  Werknemers blijven sparen voor een pensioen dat is gebaseerd op het gemiddeld verdiende salaris. Maar nu is de uitkomst nog een harde toezegging: het pensioenfonds belooft een bedrag jaarlijks uit te keren. Als dat niet lukt, wordt het jaren bevroren en daarna verlaagd.

Wilt u dit verhaal liever beluisteren? Hieronder staat de door Blendle voorgelezen versie.

Het akkoord koerst aan op twee fundamentele veranderingen.

Eén: in het nieuwe stelsel wordt de uitkering flexibel: lager als het fonds er slecht voorstaat en hoger als het fonds er goed voorstaat. Daardoor hoeven de fondsen geen extra geld – ‘buffers’ – aan te houden. Hierover komt wetgeving. Daardoor duurt het waarschijnlijk jaren voor het nieuwe systeem is ingevoerd. Toch kunnen met dat vooruitzicht dreigende kortingen op de pensioenen worden geschrapt.

Twee: de premie van de 45-minners wordt voortaan geheel gebruikt voor hun eigen pensioen en niet, zoals nu nog, deels voor het pensioen van de 45-plussers. . Dat is een dure kwestie omdat de huidige ‘subsidie’ van jongeren aan ouderen binnen de fondsen wegvalt. Omdat 45-plussers het dan in hun pensioenopbouw plotseling zonder die subsidie moeten doen, dienen zij schadeloos te worden gesteld. Dat kost vele miljarden en kan leiden tot hogere pensioenpremies. 

In de praktijk zullen de verschillen tussen fondsen groot zijn. Sommige staan er goed voor en hebben geld in kas om problemen op te vangen. Andere, waaronder enkele grote, staan er al jaren slecht voor. Daar komt door dit akkoord een herverdeling van de pensioenaanspraken op gang.

Wat zijn daarvan grofweg de gevolgen per generatie?

De 60-plussers

Gepensioneerde 60-plussers hebben het meeste profijt van het akkoord. Maar hun pensioenen zijn de laatste jaren vrijwel niet verhoogd, soms zelfs verlaagd. Daardoor hebben degenen die al lang gepensioneerd zijn, veel koopkracht ingeleverd. Het doemscenario dat hun pensioen de komende jaren niet verhoogd en hoogstwaarschijnlijk verlaagd zou worden, is nu weg. Dit geldt overigens ook voor werkenden want ook hun pensioenaanspraken zijn de laatste jaren bevroren, soms verlaagd, en ook voor hen dreigde dat voor de komende jaren. Dat die kortingen niet doorgaan, verslechtert indirect de vooruitzichten van de jongeren, want eigenlijk wordt ingeteerd op het vermogen.

De werkende 60-plussers hebben het grootste deel van hun pensioen al opgebouwd, maar de laatste jaren voor pensionering tikken hard aan bij de pensioenopbouw. Zij hebben daarbij de indirecte subsidie van jongeren nodig. Die valt weg. Om te voorkomen dat hun pensioen lager uitvalt, moeten zij gecompenseerd, net zoals het cohort net ‘onder’ hen, de 40-plussers.

De 40-plussers

Zij worden het hardst geraakt door de afschaffing van de indirecte subsidiëring door jongere collega’s. Om een idee te geven: het Centraal Planbureau schat de kosten van de benodigde compensatie op ruim 50 miljard euro. Ter geruststelling: dat bedrag kan in de loop van 25 jaar worden opgehoest, zo’n twee miljard euro per jaar. Ter vergelijking: jaarlijks wordt zo’n 30 miljard euro aan pensioenpremie betaald.

De pensioenfondsen hebben een al langer bestaand probleem met 40-plussers. Jongeren krijgen moeilijk een vaste baan, dus kunnen zij de 40-plussers nu al niet subsidiëren. Omdat de pensioenrechten van 40-plussers wel groeien, vergroot dat nu de problemen van de fondsen.

Het idee is dat de 40-plussers gecompenseerd kunnen worden door het vrijvallen van de ‘buffers’ en door de premie. In het nieuwe systeem hoeven de fondsen geen extra geld in kas te hebben. Veel fondsen hebben buffers, maar het probleem is dat sommige fondsen geen of nauwelijks buffers hebben. 

Dan kan de oplossing gezocht worden bij de premies. In het nieuwe systeem zouden die in principe omlaag kunnen. Door dat niet te doen, zouden de 40-plussers uit die ‘opslag’ gecompenseerd kunnen worden. Maar in de praktijk is de premie nu vaak te laag in verhouding tot de toegekende pensioenen. Het ambtenarenfonds ABP heft bijvoorbeeld een ‘gedempte’ premie. De premies moeten daarom eigenlijk sowieso omhoog, of de pensioenen versoberd. Compensatie via de premie is dus ook geen oplossing voor veel 40-plussers.

Sommige pensioenfondsen hebben nog premies of potjes voor de laatste prepensioenregelingen. Maar door de financiële nood zijn die vaak al voorbestemd voor de algehele pot. Ook dit biedt de 40-plussers geen soelaas. 

Het lichtpuntje voor deze generatie is dat de dreigende korting op hun pensioenopbouw de komende jaren niet doorgaat. 

De 40-minners

Hun premie wordt voortaan aan hun eigen pensioenopbouw toegerekend. Op jonge leeftijd groeien hun pensioenaanspraken sneller.  Dat moet hun pensioen – vaak bij elkaar gespaard in een reeks banen – op de lange termijn zekerder stellen. Dat is het voordeel. 

Daar staat het nadeel tegenover dat de jongeren de komende decennia extra premie betalen om de 40-plussers te compenseren voor het wegvallen van de indirecte subsidiëring. En ze mogen extra betalen om de financiële positie van de fondsen op peil te houden of te verbeteren, zodat de pensioenaanspraken van oudere collega’s en de gepensioneerden verhoogd – geïndexeerd – kunnen worden, terwijl die volgens de huidige eisen eigenlijk verlaagd moeten worden. Nu dat niet gaat gebeuren, wordt ingeteerd op het vermogen en dat verslechtert de vooruitzichten voor de jongste generaties.

Pensioenakkoord: het laatste woord is nu aan de 1 miljoen FNV-leden

Boze reacties sijpelen binnen als het FNV-parlement dinsdagavond uitleg krijgt van het bestuur over het pensioenakkoord. ‘Stem dit weg, Annemarie! Mijn hele groep is woest!’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden