Rondetafelgesprek Twintigers over pensioen

‘Pensioen? Ik kies er bewust voor mijn kop in het zand te steken’

Jongeren moeten een steeds groter deel opbrengen van het pensioen van ouderen, die volgens het uitgelekte pensioenakkoord toch weer eerder mogen stoppen met werken. Veel begrip hebben deze starters daar niet voor: ‘Wij moeten vast tot ver in de zeventig werken.’

Beeld Freek van den Bergh/de Volkskrant

‘Ik kies er bewust voor om als een struisvogel mijn kop in het zand te steken.’ ‘Het is een feit dat de pot op gaat.’ ‘Er zijn grotere problemen dan het pensioen, zoals klimaatverandering.’ ‘Ik kom nu al moeilijk rond.’ ‘Mensen om me heen willen het er niet over hebben.’

Nee, pensioenen en de oude dag zijn niet het populairste gespreksonderwerp van jongeren die net begonnen zijn met werk en vooral nog nadenken over baan, huis en relatie. In de discussie over langer doorwerken doet de stem van de jongeren zich dan ook zelden gelden. Gepensioneerden en oudere werknemers hoor je des te meer, al dan niet vertegenwoordigd door vakbonden of politieke partijen.

In de week waarin plannen uitlekten voor een nieuw pensioenakkoord, brengt de Volkskrant daarom vijf starters bijeen om het gesprek aan te gaan over hun oude dag. In een flexwerkplek in Utrecht – geen vreemde omgeving voor deze generatie – praten ze vrijuit over hun verwachtingen van een toekomst die steeds minder vastigheid en zekerheid biedt. Eén deelnemer denkt graag mee, maar wordt liever niet geciteerd. Hoe zien deze jongeren hun toekomst? Met een royaal pensioen op zak richting de Franse kust, of doorploeteren tot het bittere eind?

Beetje naïef

‘Ik denk alleen aan mijn pensioen als ik een werkcontract onder mijn neus krijg’, bekent ict-accountmanager Joost Vinke (30). Alexander Bongers (28) is weliswaar in vaste dienst bij een sociale onderneming, maar bouwt geen pensioen op. Hij zit er niet over in. ‘Een beetje naïef misschien. Maar ik heb zoiets van: dat zie ik later wel.’ Ook voor Lana Duiverman (30), zzp’er in de creatieve sector, is het een ver-van-haar-bedshow. ‘Het is al een opgave om werk te vinden in mijn niche, laat staan dat ik geld opzij zet.’

Over de verre toekomst zijn veel van hun leeftijdsgenoten gelaten, zien ze. Wie er toch induikt, wordt afgeschrikt door de complexiteit van het pensioenstelsel. ‘Zelfs voor experts is het systeem moeilijk uit te leggen’, merkt Harm de Jong, als zzp’er betrokken bij overheidsbeleid. ‘Ik ben slecht geïnformeerd’, geeft Alexander meteen toe.

Een goed pensioen is niet vanzelfsprekend voor deze nieuwe generatie werkenden. Door de vergrijzing moeten steeds minder werkenden het pensioengeld opbrengen voor een almaar grotere groep ouderen. Bovendien is de arbeidsmarkt ingrijpend aan het veranderen. Niet alleen wisselen mensen vaker van baan dan vroeger, ook telt Nederland inmiddels bijna anderhalf miljoen zelfstandigen, die hun pensioen zelf moeten opbouwen en relatief minder bijdragen aan de AOW-pot.

‘Hou er rekening mee dat je nooit pensioen krijgt, werd tijdens mijn studie verteld’, herinnert Joost zich. ‘Het lijkt me onvermijdelijk dat de AOW-leeftijd verder wordt verhoogd. Het zou mij niet verbazen als wij tot ver in de zeventig moeten doorwerken.’ 

Niemand aan tafel waagt zich aan een precieze voorspelling over hun toekomstige pensioenleeftijd. ‘Ik denk helemaal niet na over een leeftijd om te stoppen’, merkt Harm op, met zijn 24 jaar de jongste van het vijftal. ‘Ik doe werk dat ik leuk vind. Voor mij is op dit moment vooral belangrijk dat ik aardig rondkom en af en toe op vakantie kan.’

Grijze vakbonden

Niettemin is de pensioenleeftijd het belangrijkste punt aan de onderhandelingstafel. De oudere generatie weet zich goed vertegenwoordigd, niet in de laatste plaats door 50Plus in het parlement en de vakbonden, waarvan het ledenbestand behoorlijk grijs kleurt. Wie er voor hun pensioenbelangen opkomt, vinden de vijf starters lastig om te zeggen. Niemand aan tafel is lid van een van de traditionele vakbonden, al hebben die een grote vinger in de pap.

‘Het lijkt soms of ze aan de onderhandelingstafel hun eigen hachje proberen te redden, terwijl er ook moet worden nagedacht over de sociale zekerheid van de toekomstige generatie’, vindt Harm. ‘We moeten echt waken dat het geen generatieconflict wordt. Ouderen en jongeren moeten samen overleggen.’

In het gelekte pensioenplan wordt de verhoging van de AOW-leeftijd naar 67 uitgesteld. Sommige starters schudden het hoofd: veel begrip voor die stap terug hebben ze niet. Joost: ‘Hoewel, bij fysiek zware arbeid snap ik dat je eerder met pensioen gaat.’ Alexander: ‘Van een vrachtwagenchauffeur begrijp ik de frustratie. Hoogopgeleiden hebben makkelijker praten.’ ‘Ik heb die leeftijdsgrens nooit begrepen’, zegt Lana. ‘Mijn vader begon op zijn 19de met werken en kan pas dit jaar, op z’n 65ste, met pensioen.’ 

Toch lijkt hun het huidige systeem onhoudbaar als de AOW-grens niet omhoog gaat. ‘Vroeger ging je met pensioen en had je nog een jaar of zeven te leven,’ zegt Joost. ‘Nu worden mensen gemiddeld boven de 80.’

Veranderingen op de arbeidsmarkt leiden ertoe dat de solidariteit in het (aanvullend) pensioenstelsel terrein verliest, volgens een rapport uit 2015 van het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP), vooral onder jongeren en de hogere inkomensgroepen. Voor een meerderheid van de werkenden onder de 35 jaar is keuzevrijheid belangrijker dan solidariteit als het om hun pensioen gaat. Dat is een logisch gevolg van de individualisering van de samenleving, schrijft het SCP. De helft van de 35-minners denkt bovendien dat het pensioenstelsel vooral in het voordeel werkt van ouderen.

‘Ik geloof in de verzorgingsstaat, dat voor iedereen wordt gezorgd’, vervolgt Joost. ‘Maar voor onze generatie is het niet vanzelfsprekend dat we straks elke maand een zakcentje krijgen.’ ‘Ik ben optimistischer’, zegt Alexander. ‘Als we lekker doorpolderen komen we er wel uit met de pensioenen.’

Onzekerheid

Een precair punt bij het gepolder van de sociale partners is de pensioenvoorziening van de almaar groeiende groep zzp’ers. Onderdeel van de plannen die deze week uitlekten, is het voorstel om zelfstandigen te verplichten zich aan te sluiten bij een bedrijfstakpensioenfonds of een andere collectieve pensioenregeling. Hoeft niet zo van Harm. ‘Ik spaar bewust nog niet voor mijn pensioen. Als ondernemer moet je de vrijheid hebben om zelf die keuze te maken. Maar ik zou het wel goed vinden als er een verplichte regeling komt voor mensen die niet vrijwillig freelancer zijn, zoals schoonmakers of Deliveroo-bezorgers.’ ‘Voor mij zou dat nóg een last betekenen’, zegt Lana. ‘Als zzp’er heb ik al extra kosten die een werknemer niet heeft.’ Ze twijfelt. ‘Nee, op dit moment kan ik het geld niet kwijt.’

Meer onzekerheid is een gegeven voor de nieuwe generatie, onderschrijven de tafelgenoten. ‘Maar daar staat tegenover dat we meer keuzevrijheid hebben dan onze ouders’, stelt Alexander. ‘We kunnen een avontuurlijker leven leiden. Ik ben niet van plan om in de komende vijf jaar een huis te kopen.’ Lana: ‘Mijn vader werkt al vanaf zijn 19de bij hetzelfde bedrijf, mijn moeder is huisvrouw. Ik voel me rijker omdat ik veel keuzes kan maken.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden