Pennestreek

Boekhandels kunnen ze niet aanslepen, boeken over regionale geschiedenissen. Zeeuwen zuunig en vroom? Eerder losbandig en promiscue. Haags geruzie modern? 500 jaar geleden was het niet anders. V tipt voor elke provincie een must-read.

1 Zuid-Holland

Serge ter Braake


Rond het Binnenhof - Twintig Haagse geschiedenissen uit de zestiende eeuw (Uitgeverij Verloren) € 19


Vetes, schunnige gezichten, rebellie, ongecontroleerde woede-uitbarstingen, seksuele uitspattingen, maffiose neigingen - een boek met zulke trefwoorden op het omslag moet zich wel rond het Binnenhof afspelen. Ook vijfhonderd jaar geleden konden de emoties er hoog oplopen. 'Ik wil u zo plat slaan op de vloer', mocht de edelman Anton van Lailang, tussen 1552 en 1540 stadhouder van Holland en Zeeland, tegenstanders graag meedelen. De jonge historicus Serge ter Braake diepte twintig Haagse geschiedenissen op uit de 16de eeuw, de tijd net voor de opstand tegen de Spanjaarden, toen verschillende stukken van het huidige Nederland voor het eerst onder één gezag kwamen te staan.


2 Noord-Holland

Div. auteurs.


Geschiedenis van de Zaanstreek (WBOOKS) € 69,50


Meer dan zeshonderd illustraties, 850 pagina's - deze tweedelige geschiedenis bedient iedereen die op enigerlei wijze nieuwsgierig is naar de Zaanstreek. Historici, Zaans en niet-Zaans, gaan in op de vraag wat typisch Zaans is en belichten de streek vanuit vele invalshoeken: economisch, industrieel, folkloristisch en cultureel. Speciale aandacht is er voor een net ontdekt schilderij van de Zaanse meester Pieter Jansz Saenredam uit 1634. Hierop zien we een fraai dorpstafereel in Assendelft, in de 17de eeuw nog een zelfstandig gemeente.


3 Noord-Brabant

Joris van de Kerkhof


Bossche bollen - Verhalen uit 's Hertogenbosch (Conserve) € 17


'Met pure chocolade geschreven. Mooi glanzend van buiten, zoet van binnen.' Zelden was een flaptekst wervender dan die van deze liefdesverklaring aan de Brabantse provinciehoofdstad, Bois le Duc voor de welopgevoeden. Connaisseur Van de Kerkhof initieert buitenstaanders én Bosschenaren van nu in Oeteldonkse delicatessen en geheimen. Behalve voor Bossche bollen, het carnaval, Zoete Lieve Gerritje en de Sint-Janskathedraal, is er volop aandacht voor de middeleeuwse geschiedenis, de architectuur en het genootschap dat gruwelt van de naam Den Bosch. Bossche bollen wordt gelardeerd met Bossche foto's en bevat vijf wandelroutes.


4 Zeeland

Oek de Jong, Franka Treur, Freek de Jonge e.a.


Zondig in Zeeland (Kick) € 17,90


Het Zeeuws meisje is zuunig - én preuts, denken buitenstaanders vaak. Dit gewest gold ettelijke eeuwen als braaf en godvrezend. Een reeks bekende en onbekende Zeeuwen en Zeeuwinnen, onder hen Oek de Jong, Freek de Jonge, Franka Treur, Carolijn Visser en Rinus Ferdinandusse, hoopt met deze verhalenbundel dat beeld te corrigeren. Freek de Jonge behandelt een orgie in het ouderlijk huis in Kloetinge. Rinus Ferdinandusse gaat in op rollebollen in Goes en omstreken. Oek de Jong haalt herinneringen op aan eindexamenfeesten. Uitgever Kick acht de opzet geslaagd als lezers 'ons bin zuunig' voortaan vervangen door 'ons bin zondig'.


5 Utrecht

C.D. Andriesse


Alsnog een portret van Heinsius - Geschiedenis van de Vrede van Utrecht (Walburg Pers) € 19,95


Nederlanders van nu kunnen bij Utrecht denken aan Hoog Catharijne, de Jaarbeurs en GroenLinks. Haar internationale roem dankt de stad aan de Vrede van Utrecht van 1713, waarmee een einde kwam aan een reeks Europese oorlogen. Niemand minder dan Händel eerde de Domstad destijds met composities als het Utrecht Te Deum en het Utrecht Jubilate. Alle reden om een van de bijna vergeten helden van de Vrede van Utrecht te eren, Anthonie Heinsius. Naar verluidt was hij zo bescheiden dat hij nooit een portret van zichzelf liet tekenen. Bijna drie eeuwen heeft hij op een boek moeten wachten. Alsnog een portret van Heinsius komt op tijd voor de viering van de driehonderdste verjaardag van de vrede in 2013.


6 Limburg

Netty Engels-Geurts & Peetjie Engels


Leer Limburgs koken (Tic) € 14,90


Limburg is een provincie met een eigen smaak. Als de geschiedenis iets anders was gelopen, had Limburg niet in het Koninkrijk der Nederlanden gelegen. De gastronomie is er van oudsher on-Hollands goed ontwikkeld. Netty Engels-Geurts is met haar man Wil al jaren een van de experts op van het gebied van de klassieke Limburgse haute cuisine, wat succesvolle boeken als Limburg op zijn lekkerst, Vlaaien en Koken met Limburgs bier opleverde. In het pas verschenen Leer Limburgs koken bundelt Engels-Geurts haar krachten met dochter Peetjie. Samen maken ze oude Limburgse recepten voor gewone Nederlanders toegankelijk.


7 Gelderland

Niek Megens


Zutphen - De verdwenen stad (Walburg Pers) €19,95


Walburg Pers uit Zutphen is al jaren een van de actiefste Nederlandse uitgeverijen op het gebied van regionale geschiedenis. Zutphen - De verdwenen stad gaat over een zwarte bladzijde in de historie van Walburgs thuisstad, het geallieerde bombardement van zaterdag 14 oktober 1944. De geallieerden wilden de IJsselbrug treffen om de Duitse bezetter te beroven van een belangrijke aanvoerroute, maar behalve op de brug vielen er in oktober 1944 ook bommen op het naastgelegen middeleeuwse stadsdeel. Ten minste honderd mensen kwamen om. Pas decennia later begon Zutphen het drama te herdenken. De verdwenen stad bevat veel nooit eerder gepubliceerd beeldmateriaal van het oude Zutphen.


8 Friesland

Jef de Jager


De King Familie - Geschiedenis van een pepermuntje (Friese Pers Boekerij) € 18,95


Niet iedereen die een King-pepermuntje in zijn mond stopt, realiseert zich dat hij een stukje Sneek op de tong houdt. De Friese suikerwerkfabrikant Tonnema muntte de naam King in 1922: Kwaliteit In Niets Geëvenaard. In de beginjaren werd Tonnema's koopwaar nog los verkocht, vanaf 1927 alleen nog maar in handgedraaide rollen. Auteur Jef de Jager, ook bekend van zijn werk over Albert Heijn en het Helmondse industriële complex, wilde zowel een Friese familiegeschiedenis als een Friese bedrijfsgeschiedenis schrijven. De King Familie is al aan het omslag herkenbaar voor liefhebbers van de witte ademzuiveraar.


9 Flevoland

Joris van Casteren


Lelystad (Prometheus) € 18,95


Flevoland was de laatste grote verovering van Nederlanders op hun erfvijand het water. In 2010 publiceerden Henk Hofland en fotograaf Ger Dekkers het fraaie eerbetoon Magisch Flevoland. Joris van Casterens Lelystad is bepaald anders van toon. Zijn idealistische ouders trokken anno 1976 naar Lelystad om in dit Utopia op de bodem van de Zuiderzee een nieuwe toekomst op te bouwen. De realiteit bleek weerbarstig. Het Lelystad van Van Casteren wordt bevolkt door Amsterdamse losers, vandalen en rancuneuze kleinburgers en heeft bepaald geen voorbeeldfunctie. Dit is 'een gemaakte samenleving waar de menselijke maat uit het oog werd verloren'.


10 Drenthe

Bas Luinge


Het dörp van mien onbezörgde jeugd (Noordboek) € 12,50


'Elke Drent die het veurrecht had hef um op te gruien in zu'un gezellig, olderwets dörp as het dörp van Bas Luinge, zal dit boek umarmen.' Zingen en schrijven in streektalen is in Nederland al jaren een oprukkend fenomeen. De klanken van het Drents kregen landelijke bekendheid door zanger Daniël Lohues, woonachtig in Erica, gemeente Emmen. Bas Luinge (1944) - 'opgruid in Grolloo, trouwd, twee kinder, vier kleinkinder' - brak in 2009 met de Drèentse verhaolenbundel Laot de haon maor kreien door in eigen provincie. Het dörp van mien onbezörgde jeugd bevat eenzelfde 'heerlijke herkenbaore mengeling van humor en nostalgie'.


11 Groningen

Michael Hermse


STADjers - De jaren '50 en '60 in Groningen (Noordboek) € 20


In de eerste decennia na de Tweede Wereldoorlog fotografeerde Piet Boonstra, eigenaar van Fotobedrijf Piet Boonstra, met zijn medewerker Sjors Visscher in Groningen bijna alles wat los en vast zat. In 1988 schonk Boonstra zijn negatieven aan het Groningse gemeentearchief. Bijna een kwart eeuw later selecteerde en annoteerde Michael Hermse een reeks bijzondere foto's die terecht kwamen in het eind vorig jaar verschenen Groningen 1948-1968. Het succes van die uitgave was zo groot dat Hermse een tweede selectie maakte. In STADjers, vers van drukker, ligt de nadruk minder dan in het eerste boek op Groningse stadsgezichten en meer op Groningse mensen.


12 Overrijssel

Philomène Bloemhoff-De Bruijn


Anderhalve eeuw Zwols - Vocaalveranderingsprocessen in de periode 1838-1972 (IJsselacademie) € 19,95


Jarenlang legde Philomène Bloemhoff-De Bruijn, streektaalspecialiste van de IJsselacademie in Kampen, haar oor te luister bij native speakers van het onversneden binnenstad-Zwols. Op 15 november promoveerde ze op de linguïstische evolutie die het Zwols in 150 jaar doormaakte. Er blijken vooral in de 19de eeuw de nodige klinkerveranderingen te hebben plaatsgevonden: zeen werd zien, neet werd niet, jaor werd jöör. In Anderhalve eeuw Zwols schetst ze aan de hand van de 'vocaalveranderingsprocessen' ook de sfeer en de cultuur van de Overijsselse provinciehoofdstad.


REGIONALISME

De hausse aan boeken over een specifieke regio past in een ontwikkeling die in heel Europa zichtbaar is en die wel 'terugkeer van het regionalisme' wordt genoemd. In wat een reactie lijkt op 'de eenheidsworst van de globalisering' is in veel regio's een zoektocht naar de 'eigenheid' op gang gekomen - historisch, literair, culinair. Tradities mogen zich daardoor verheugen in nieuwe belangstelling. Schrijven in de streektaal is een oprukkend fenomeen. Voor traditionele muziek is een nieuwe uitvoeringspraktijk. Restaurants koketteren steeds vaker met lokale recepten.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden