Peking weert buitenlandse pottenkijkers in bedrijfsleven

Het wordt steeds lastiger voor westerse firma's om Chinese bedrijven tegen het licht te houden. Na een aantal pijnlijke onthullingen over Chinese ondernemingen die in de VS naar de beurs gingen om geld op te halen, heeft Peking maatregelen genomen om buitenlandse pottenkijkers te weren.

SHANGHAI - Bedrijfsonderzoekers die zich in China hebben gespecialiseerd melden in The Wall Street Journal dat ze de laatste tijd steeds vaker worden gehinderd en geïntimideerd bij hun werkzaamheden. Zo werd een onderzoeker die vrachtwagens stond te tellen bij een fabriekspoort aangevallen door beveiligingspersoneel.


Amerikaanse investeringsfirma's als Muddy Waters Research doen al geruime tijd onderzoek naar Chinese bedrijven. De afgelopen jaren zijn tientallen Chinese firma's in de VS naar de beurs gegaan om gebruik te maken van de grote belangstelling van investeerders voor China. Geregeld vinden de Amerikanen bij dergelijke bedrijven aanwijzingen voor een dubieuze boekhouding, met als gevolg dat de beurskoers keldert.


De laatste firma die onderuit ging was New Oriental Education, een commercieel onderwijsbedrijf. De aandelen van de firma, die aan de beurs in New York staan genoteerd, verloren eerder deze maand bijna de helft van hun waarde.


Volgens Steven Dickinson van de advocatenfirma Harris & Moure in Seattle is er na de ongunstige publiciteit in China 'een brede campagne op gang gekomen tegen niet door de autoriteiten goedgekeurde informatie over de economie en investeringen'. Dickinson is mede-auteur van China Law Blog, een veel gelezen website over het wel en wee van westerse bedrijven in China.


Vorig najaar begonnen onderzoekers te merken dat het gevaarlijker werd om in China te werken, zegt Dan David van investeringsfirma Geoinvesting LLC. 'Je kon toen nog terugkomen om met mensen te praten en meer informatie te krijgen. Nu is het te gevaarlijk om een tweede ronde te doen.' Een andere firma sloot onlangs haar kantoor in China omdat de intimidatie te groot werd.


In april begon de Chinese politie met een campagne in twintig provincies die gericht was tegen firma's die bedrijven onderzoeken. De actie is bekendgemaakt via een verhaal in het Volksdagblad, het orgaan van de Chinese communistische partij. Volgens het artikel moet het afgelopen zijn met het inwinnen van persoonlijke informatie over sleutelfiguren van bedrijven. Dit is gevoelige informatie, vanwege de banden die veel leiders van Chinese bedrijven hebben met de partij.


Dergelijke economisch-politieke netwerken zijn in China een publiek geheim, maar er wordt slechts binnenskamers over gesproken. De campagne resulteerde erin dat een kleine tweeduizend personen werden aangehouden, aldus de partijkrant. Tegelijkertijd werd het voor onderzoekers bijna onmogelijk om bij overheidsdepartementen gegevens los te krijgen over bedrijven. Dergelijke bedrijfsinformatie was voorheen openbaar toegankelijk.


Uit onderzoek van firma's als Muddy Waters bleek de afgelopen twee jaar dat tal van bedrijven die in de VS naar de beurs gingen hun inkomsten en bedrijfsactiviteiten mooier voorstelden dan ze in werkelijkheid waren.


Zo zou onderwijsbedrijf New Oriental het aantal scholen dat het in China heeft overdrijven. De onderwijsfirma zegt dat ze met derden samenwerkt die een deel van het lesprogramma mogen gebruiken, maar dat dit weinig uitmaakt.


Een van de onderzoekers kreeg toen hij New Oriental onder de loep nam bezoek van agenten van het Chinese ministerie van Staatsveiligheid, aldus Caron Block, de oprichter van Muddy Waters Research. 'De boodschap is dat het afgelopen moet zijn met dat spitwerk in beursgenoteerde bedrijven.'


China en het Westen hebben zeer verschillende bedrijfsculturen. 'In China is het normaal dat een bedrijf verschillende boekhoudingen heeft', zegt een Europese manager in Shanghai. 'Sjoemelen met regels en andere dubieuze praktijken komen veel meer voor dan Amerikaanse en Europese bedrijven gewend zijn.'


Dat kan tot problemen leiden als zo'n bedrijf in het buitenland naar de beurs gaat, waar meer openheid van zaken wordt verwacht. Ook als een buitenlands bedrijf een belang neemt in een Chinese firma kan het tot pijnlijke situaties leiden, zoals een reeks incidenten de afgelopen jaren toonde.


De Chinese staat probeert de laatste jaren zijn bedrijfsleven wel te hervormen, maar er leeft ook weerzin tegen buitenlandse inmenging.


Onlangs verordonneerde Peking dat de grote internationale accountantsfirma's die in China actief zijn meer Chinese managers en accountants moeten aanstellen. Peking wil meer controle over zulke firma's en dat gaat eenvoudiger als een Chinees de leiding heeft van het kantoor in Peking of Shanghai.


CHINEES BEDRIJF ROEPT OP TOT OPSTAND TEGEN FRANSE AANDEELHOUDER

De Franse elektronicagroep Schneider Electric is in de problemen gekomen met een Chinees bedrijf waarin het een minderheidsaandeel heeft. Wu Changjiang, de oprichter van het bedrijf NVC Lighting, heeft zijn personeel opdracht gegeven in opstand te komen tegen de Fransen.

De werknemers van de NVC-fabrieken in Huizhou en Chongqing staken al bijna twee weken. De eis is dat Wu, die door de Fransen in mei op een zijspoor werd gezet, weer als baas terugkomt. NVC is China's grootste producent van lichtapparatuur voor kantoren, winkels en hotels.

Het conflict begon toen Wu door de disciplinecommissie van de communistische partij op de korrel werd genomen omdat hij mogelijk banden had met Bo Xilai, een gevallen kroonprins van de partij. Bo was partijleider in Chongqing.

Nu het onderzoek voorbij lijkt, wil Wu zijn stoel bij NVC terug. De Franse multinational wil echter eerst dat hij vertelt wat er aan de hand was en vraagt garanties dat Wu minder eigengereid opereert. Wu wees de eisen af als 'persoonlijke aanvallen' en stimuleerde zijn personeel en de distributeurs van NVC- en Schneiderproducten het werk neer te leggen.

Eerder kreeg de Franse zuivelgroep Danone het aan de stok met zijn Chinese deelneming Wahaha. Andere grote incidenten waren tussen Yahoo en de Chinese internetmiljardair Jack Ma met zijn firma Alibaba, en tussen het Amerikaanse Bain Capital en Gome, een warenhuisketen voor consumentenelektronica. In al deze gevallen werden de buitenlanders uiteindelijk de deur uitgewerkt.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden