'Peking, verlos ons van corruptie'

In hun strijd tegen lokale autoriteiten hopen bewoners van Wukan op steun van de premier. Peking zit met de rebellie in zijn maag. 'De grote vrees is dat het hek van de dam gaat.'

LUFENG - Twee pantserwagens, vier wit-blauwe vrachtwagens met mobiele commandoposten en hoge antennes, brandweerwagens en dure terreinwagens: aan het rollend materieel dat de oproerpolitie bij het gemeentehuis van Lufeng heeft opgesteld, is zondag te zien dat het menens is in deze uithoek van zuidelijk China.

Wukan, een klein dorp van vissers en boeren, heeft zich tegen corrupte partijleiders gekeerd. Als straf is het inmiddels anderhalve week van de buitenwereld afgesloten. Het is een uitzonderlijke actie van de Chinese staat, die burgerprotest liever stilletjes afknijpt.

Op de provinciale weg ver buiten Wukan staat gelijk al de eerste politiepost, die alle buitenstaanders doorgang weigert.

Vijfhonderd meter terug ligt het gemeentehuis annex crisiscentrum, een reusachtig nieuw kantoorgebouw dat danig opvalt in het rommelige, verlopen stadje dat Lufeng is. Ernaast wordt de laatste hand gelegd aan een ander groot regeringsgebouw, dat curieus genoeg een replica lijkt van het Amerikaanse Witte Huis.

Maar Wukan, 15 kilometer verderop in de rivierdelta, vlakbij de Zuid-Chinese zee, is minder geïsoleerd dan het lijkt. Enkele buitenlandse journalisten zijn de afgelopen week door dorpsbewoners via achterafweggetjes langs het politiecordon gesmokkeld.

Omdat de Chinese staatsmedia van de censuur amper mogen berichten over wat er gebeurt in Wukan, komen de verhalen via een omweg naar buiten.

Ze schetsen het beeld van een dorp waar de lokale partijsecretaris Xue Chang met een coterie van zakenlieden al jarenlang als een soort maffia opereert bij het uitbaten van lucratief bouwland. Boeren die tegen onteigening protesteren worden steevast bedreigd door sterke jongens, aldus een bewoner tegen het Franse persbureau AFP.

Publieke afgang

'Dictator Xue' heerst al 42 jaar in Wukan, maar in september was de maat vol voor zijn dertienduizend onderdanen. Toen een plan voor een nieuwe dure wijk op dorpsgrond bekend werd, joegen de Wukangers de partijbaas en zijn entourage het dorp uit. Zo'n publieke afgang voor het gezag zie je zelden in China, waar dergelijke conflicten doorgaans worden bedwongen met een mix van intimidatie en afkopen.

In het onbeduidende Wukan liet de partijsecretaris enkele aanvoerders van het dorpsverzet oppakken - het 'laten verdwijnen' van lastige burgers is een bekende overheidsstrategie in China, bedoeld om anderen schrik aan te jagen. Een van hen, de 42-jarige Xue Jinbo, overleefde de arrestatie niet. De actieleider overleed vorig weekeinde in een politiecel, wat zijn mededorpelingen alleen maar vastberadener maakte.

Xue Jinbo is aan een hartaanval overleden, zeggen de autoriteiten, maar ze worden niet geloofd. Hij is doodgeslagen, is de vaste overtuiging in het dorp. De argwaan wordt gevoed door het feit dat familieleden verdachte verwondingen zagen, zoals blauwe plekken en snijwonden, toen ze na veel moeite het lijk van het slachtoffer mochten zien in het mortuarium van ziekenhuis van de districtshoofdstad Shanwei.

De familie eist het lichaam terug om het te kunnen begraven, een wens waar de autoriteiten geen gehoor aan geven. De politie heeft het omsingelde dorp laten weten dat twee andere leiders van het verzet zich moeten overgeven.

Een van die gezochte actieleiders, Lin Zulian, sprak zaterdag op het dorpsplein een menigte toe van naar schatting zesduizend mensen. 'We geven de gemeente en de politie vijf dagen om het lichaam terug te geven. Doen ze het niet, dan klimmen we over de barricades en trekken we naar het gemeentehuis van Lufeng', zei hij volgens de Britse Daily Telegraph, die als eerste tot het dorp doordrong.

Onduidelijk is in welke mate de regering in Peking zich met de gezagscrisis in Wukan bemoeit. De dorpsbewoners roepen bij hun dagelijkse protestbijeenkomsten op het dorpsplein leuzen waarin ze de centrale leiding van de Communistische Partij prijzen en vragen om de hulp van Peking bij de strijd tegen lokale corruptie.

'Premier Wen Jiabao is de enige die dit probleem kan aanpakken. Iedereen hoopt dat hij hierheen komt en een oplossing brengt', zei een vrouw tegen AFP. 'De lokale regering deugt niet, ze bestaat uit leugenaars en dieven'.

Geveinsde onwetendheid

De vraag is echter of Wen zijn vingers wil branden aan Wukan. In de Chinese partijbureaucratie is het regel dat provinciale leiders lokale conflicten oplossen als ze uit de hand lopen. Tot dusverre heeft de provincie Guangdong weinig van zich laten horen. Er is toegezegd dat de klachten in Wukan zullen worden onderzocht, maar de enige concrete maatregel die de bewoners zien, is dat hun dorp is afgegrendeld.

Volgens een jurist in Shenzhen, de zuidelijke miljoenenstad op 150 kilometer van Wukan, zitten de autoriteiten ernstig met het rebelse dorp in hun maag. Te veel toegeven zou een ongewenst signaal kunnen geven, want China staat voor een uiterst gevoelig jaar, met een cruciale wisseling van de hoogste partijleiding en dalende economische groei. Dan zijn opstanden meer dan ooit taboe.

'In honderden plaatsen in China spelen maffia-achtige belangen als in Wukan. Partijfunctionarissen en zakenlieden hebben zich de afgelopen jaren her en der illegaal verrijkt met projecten op onteigend land, zonder dat de oorspronkelijke bewoners een redelijke vergoeding kregen. De grote vrees is dat het hek van de dam gaat, als de opstand niet hard wordt aangepakt.'

Daar komt bij dat de partij een ingeboren afkeer heeft van transparant bestuur, aldus de jurist. 'De beproefde strategie is zaken stilletjes regelen, met geld en dreigementen. Daarom is het dorp afgegrendeld. De politie moet het leven er zo moeilijk maken dat de bewoners verdeeld raken en de verzetsleiders geïsoleerd worden'.

Opvallend is dat veel mensen in de streek rond Wukan niets over de rebellie lijken te weten. De censuur is actief, maar het is soms ook geveinsde onwetendheid. 'Ik weet dat er iets aan de hand is, want er is veel politie in de buurt', zegt een man die in een dorp twintig kilometer van Wukan op zijn motorfiets vrachtjes vervoert. Het vergt aandringen voordat hij het zegt. 'Het is beter je er niet mee te bemoeien, anders krijg je grote problemen'.

undefined

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden