Peking probeert het onverzoenlijke te verzoenen

De oorlog in Irak is een humanitaire catastrofe en moet onmiddellijk worden beëindigd. Conflicten los je immers niet op met geweld maar met overleg....

China, is dat niet het land dat notoire problemen heeft met de mensenrechten? Waarom schermt Peking wat Irak betreft met de VN en wil het diezelfde VN verre houden van Noord-Korea? En dat pacifisme, hoe is dat te rijmen met de de Chinese overrompeling van Tibet (1950), de agressie tegen India (1962) en Vietnam (1979 en 1988), en het eeuwige dreigement om Taiwan desnoods met geweld in te lijven? Waarom is Irak voor China zo anders dan al het andere?

De paradoxen vloeien voort uit China's schizofrene reactie op de oorlog. Peking hoopt stiekem dat het na afloop kan profiteren van de uitverkoop van de Iraakse olie en goed kan verdienen aan de wederopbouw. Bovendien hoopt het dat het internationale financiële klimaat zo zal verloederen dat de buitenlandse investeerders vanzelf naar het veilige China zullen vluchten.

Tegelijk zijn de mandarijnen in Peking fel gekant tegen Amerika's militaire arrogantie. De machtsverhoudingen in Azië kunnen immers compleet keren ten nadele van China, en een oliecrisis en een mondiale recessie kunnen ook de Volksrepubliek zwaar treffen.

Vroeger bedolf China de VS onder een lawine van apocalyptische verwensingen, tegenwoordig bedelft het de VS onder een lawine van producten made in China. Dat is het resultaat van de ommezwaai die begonnen is onder de vroegere sterke man Deng Xiaoping. De vorige partijleider Jiang Zemin zette zijn beleid voort.

Jiang zag in dat goede relaties met de VS noodzakelijk zijn voor de overleving van het communisme. Want zonder Amerika's afzetmarkt, technologie en investeringen kan China een onstuimige economische groei wel vergeten. Groei is de obsessie van het bewind, want groei geeft het regime stabiliteit en de mensen hoop op rijkdom. Stagnatie schept conflicten en berooft het bewind van zijn legitimiteit.

Hoogtepunt van Jiangs toenaderingspolitiek tot de VS was zijn bezoek aan de ranch van Bush in oktober vorig jaar. Om deze zalving deelachtig te worden, had hij zelfs het partijcongres een maand uitgesteld. Er zijn nu nieuwe leiders in Peking, maar voor de grote beslissingen kunnen Hu Jintao en de zijnen voorlopig niet om Jiang heen.

De oorlog in Irak komt Peking slecht uit. Het leidt af van de grote binnenlandse problemen, het is gevaarlijk voor de groei en het stelt de leiders voor een onmogelijk alternatief: de oorlog veroordelen en tegelijk de Amerikanen te vriend houden, zonder over te komen als lakeien van Washington en dus als verraders van het nationalisme dat iedere Chinees in de genen zit.

Hoe verzoen je het onverzoenlijke? De Chinese overheid meent de oplossing te hebben gevonden door alle ingrediënten te mixen. Ze geeft af op het Amerikaanse optreden, maar intussen krijgt Bush van Hu Jintao de telefonische verzekering dat China in de oorlog geen hinderpaal ziet voor mooie relaties met de VS. China heeft humanitaire hulp toegezegd aan Iraakse vluchtelingen in Jordanië, maar Chinezen die tegen de oorlog willen demonstreren, krijgen met de politie te maken.

De tv-kijkers krijgen het volle pond. Voor het eerst in de Volksrepublikeinse geschiedenis zijn ze live getuige van een oorlog, voor het eerst zijn er debatten en analyses, voor het eerst moet het partijevangelie wijken voor de werkelijkheid. Dat is heel verfrissend. Maar het is tegelijk een truc van de partij om het anti-amerikanisme binnen het veilige kader van de beeldbuis te houden.

In de hele wereld gaan miljoenen mensen de straat op om tegen de oorlog te betogen. In het immense China niet. Volgens een peiling zou 80 procent van de Chinezen tegen de oorlog zijn. Dat komt neer op een miljard mensen. Maar de enige twee pacifistische betogingen die tot nu toe zijn getolereerd waren van buitenlanders.

Aan de manifestatie van zondag in Peking mochten van de politie maximaal 150 mensen deelnemen, die na veertig minuten moesten inrukken. De media begroetten deze voor China uitzonderlijke gebeurtenis met stilzwijgen.

De organisatoren van een antioorlogsdemonstratie van Chinezen kregen aan de vooravond van de politie te horen dat er maar veertig mensen mochten meedoen en dat het tijdstip van de demonstratie was vervroegd. Het doel werd bereikt: het staatsgevaarlijke evenement werd afgelast. De Amerikanen waren blij met deze oude allergie van de Chinese overheid voor alles wat zweemt naar protest.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden