'Peking heeft duidelijke eisen: die vaderlandsliefde komt'

Officieel bestaat de communistische partij niet in Hongkong. Toch lijkt de wens van president Xi om de jeugd 'correct' op te voeden op de Heung To-school al praktijk.

Leerlingen van de Heung To-school in Hongkong maken zich op voor een voorstelling tijdens het herdenkingsgala voor de machtsoverdracht naar China. Beeld Wassink Lundgren
Leerlingen van de Heung To-school in Hongkong maken zich op voor een voorstelling tijdens het herdenkingsgala voor de machtsoverdracht naar China.Beeld Wassink Lundgren

'De jeugd moet leren om China te omhelzen. Van China houden betekent niet per definitie dol zijn op de communistische partij, maar vaderlandsliefde moeten ze toch kunnen opbrengen.' Zelf is het Hongkongse schoolhoofd Wong Chun-Leung (51) wel een liefhebber van de communistische partij. In tegenstelling tot veel Hongkongse aanhangers van de CPC doet hij niet geheimzinnig over zijn politieke voorkeur. 'Mijn vader was arbeider, dus stuurde hij me naar een school met een communistische inslag. Nu ben ik directeur van diezelfde school.'

De goede zaak

Hij wijst zijn naam aan op de gravure met de namen van alle Heung To-scholieren vanaf het oprichtingsjaar. 1946: nog voor de Chinese revolutie was de Heung To-school al zo rood als een kroot. Het lespakket voorziet in politieke studie, schoolreisjes gaan naar arme provincies op het vasteland en op het schoolplein hangt de vlag van de Volksrepubliek. 'De vlag symboliseert onze hereniging met het moederland. Maar de geest van het Hongkongse volk is nog niet teruggekeerd naar China. Werk aan de winkel dus', zegt Wong monter. Hij stroopt nog net zijn hemdsmouwen niet op.

Officieel bestaat de communistische partij niet in Hongkong, zelfs niet nu de voormalige Britse kroonkolonie al twintig jaar onder Chinees bestuur valt. De communisten geven de voorkeur aan infiltratie, ondergronds werk om Hongkongse zieltjes te winnen en mantelorganisaties. Daar zijn er volgens het boek Underground Front dan ook tientallen van. Liefdadigheidsorganisaties, bewonersverenigingen, beroepsverenigingen voor accountants, kamers van koophandel, conservatieve politieke partijen, kranten, scholen, sportclubs: de auteur, advocaat Christina Loh ploos de achtergronden van leden van allerlei Hongkongse groeperingen uit en kwam uit op een lange lijst Verenigd Front-organisaties met een onthutsend breed maatschappelijk spectrum. De Verenigd Front-werkers hebben de taak de ongelovigen voor de goede zaak te winnen, of op zijn minst sympathie voor de communistische partij te kweken.

Kijk Verder: Tussen boze betogers en vaderlandslievende scholieren.

Zo komt ook Hongkong onder de Pekingse knoet. Bekijk hier de interactieve special van correspondent Marije Vlaskamp.

In Hongkong is zeggen dat je communist bent not done. Wong ontkent in alle toonaarden lid te zijn van de partij: hij staat slechts achter de idealen, zegt hij. De onvriendelijke reacties die communisten krijgen, heeft de partij deels aan zichzelf te danken. In de roerige jaren zestig zaaiden communistische infiltranten acht maanden lang paniek in Hongkong met bomaanslagen. Vier Hongkongse scholen boden bommenleggers een schuilplaats en onderwezen hun leerlingen in het maken van explosieven. Het plaatsen van 'ananassen', een codewoord voor bommen, beloonde de partij met een tientje.

De Heung To school was zo'n school, maar over dat verleden treedt Wong niet in detail. 'Op het vasteland zijn inderdaad fouten gemaakt die ons aanhang hebben gekost. Mensen met communistische ideeën werden naar China gedeporteerd. Daarna kwamen de Britten met het sociale beleid: goedkope huisvesting, armoedebeleid. Dat was ook in ons nadeel.' De slotsom: 60 procent van de Hongkongse bevolking stemt nu democratisch. 'Tegen de overheid, de partij en China. Het Hongkongse bestuur komt nu pas met plannen om op kleuterscholen kinderen te leren dat ze Chinees zijn. Dat is veel te simpel gedacht en het is strategisch niet slim om het van te voren rond te bazuinen.' Voer gewoon zonder discussie of aankondiging een patriottisch lespakket in, zegt Wong. 'Peking heeft duidelijke eisen gesteld: die vaderlandsliefde komt. We kunnen het zelf doen of we kunnen het aan China overlaten, dus laten we gewoon beginnen. Niet te hard van stapel lopen. Je kunt niet zomaar zeggen: vanaf nu geen Facebook meer.'

Communistisch gedachtengoed

Ouders, alumni en oud-leraren druppelen de aula binnen voor het herdenkingsgala voor de machtsoverdracht. Een stevig mopje socialistisch gezang van een koor, de mooiste Chinese klassieke muziek van het huisorkest en een a-capellazanggroepje doet Happy van Pharrel Williams: het programma bedient elke smaak. Eerst wordt wat aarzelend het Chinese volkslied gezongen.

Het leerlingenbestand is afkomstig uit de lagere middenklasse van Hongkong, gemengd met kinderen die op het vasteland zijn geboren, maar wiens ouders de afgelopen jaren naar Hongkong zijn geëmigreerd. Trots presenteert een docent ideologie drie topstudenten. Dialectiek, politieke systemen, het grote gelijk van het communistische gedachtengoed: de 17-jarigen praten over marxisme alsof het gesneden koek is.

Twee leerlingen hebben de basis op scholen in de Volksrepubliek geleerd. 'In Hongkong leer je van je docenten discussiëren. Hier is mijn politiek bewustzijn pas echt aangescherpt', zegt een meisje. Haar leeftijdsgenoten die de straat opgaan om voor democratie te demonstreren hebben volgens haar 'een onderontwikkeld politiek beoordelingsvermogen'. 'Jongeren hebben het niet gemakkelijk. De sociale mobiliteit is niet hoog en ze krijgen weinig ondersteuning om op een goede manier met politiek bezig te zijn. Het kapitalisme kweekt nu eenmaal jongeren met een gebrekkig historisch besef.' 17 is ze. Later wil ze rechten studeren.

In Hongkong is de strijd tussen kapitalisme en socialisme springlevend, althans, in de denkwereld van de Heung To-school. Wing: 'Het gaat niet om vrijheid versus dictatuur. Als kinderen eerst de theorie leren over de klassenstrijd, maken ze vanzelf de juiste keuze. Vrijwillig.' Wie langzaam van begrip is, krijgt een zetje in de goede richting. Liefst van onopvallende social engineers met het hart op de juiste ideologische plaats. Het legertje 'rode ooms en tantes' dat iedere Hongkonger op een kilometer afstand herkent als communistische Verenigd Front-organisaties opereert soms onhandig, geeft Wong toe.

Deze dagen zijn ze overal, met rode vlaggetjes, goedkope gratis poloshirtjes met het logo van hun mantelorganisatie erop en draagbare geluidsinstallaties met rode liedjes: het jubileum van de machtsoverdracht is hun feestje. Wong: 'Ze zijn nogal zichtbaar. Diegenen die professioneel via zachte beïnvloeding mensen iets bijbrengen over China en het socialisme, die zie je niet.'

Meer over Hongkong

Tijdens bezoek van Xi suddert de onrust
Het nieuwe bestuur van Hongkong moet keihard aan de bak. China maakt nieuw bestuur één ding heel duidelijk: wij zijn de baas.

Emigratiegolf (+)
Voor een groeiende groep inwoners van Hongkong komt Peking te dichtbij. Wat maakt het leven in Hongkong zo zwaar?

Viering machtsoverdracht
'Hongkong heeft een speciaal plekje in mijn hart,' zei Xi tijdens zijn bezoek aan Hongkong. Die liefde is niet geheel wederzijds.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden