ANALYSE

Peking hanteert het botte mes in Hongkong

Hongkong bekleedt binnen China een uitzonderingspositie. Maar Peking vindt daarvan steeds duidelijker dat het lang genoeg heeft geduurd.

Marije Vlaskamp
Yau Wai-ching (L) en Sixtus Baggio Leung van het onafhankelijksheidspartijtje Young-Spiration verbasterden hun eed met schuttingtaal tot een belediging aan het adres van Peking. Beeld afp
Yau Wai-ching (L) en Sixtus Baggio Leung van het onafhankelijksheidspartijtje Young-Spiration verbasterden hun eed met schuttingtaal tot een belediging aan het adres van Peking.Beeld afp

Als partijkrant Volksdagblad een politicus een 'kwaadaardig gezwel' noemt, moet niemand vreemd opkijken als daarop een spoedoperatie volgt. In het geval van Hongkong, waar een bestuurscrisis over radicale parlementariërs de politiek verlamt, hanteert Peking het botte mes. Gisteren heeft de Chinese staat rechtstreeks in de Hongkongse politiek ingegrepen door de twee politici uit het parlement te zetten. Daarmee wordt ook de onafhankelijke rechtspraak in Hongkong ondermijnd.

Bont gezelschap

Vorige maand veroverden een handjevol nieuwkomers zetels in het Hongkongse parlement. Jonge politici, vol van idealen voor hun stad. Ze dromen over zelfbeschikking, of ze willen vechten voor onafhankelijkheid van de Volksrepubliek China. Daarvan is Hongkong een onderdeel, al heeft het een beperkte autonomie op politiek, juridisch en economisch gebied meegekregen toen de voormalige Britse kolonie in 1997 werd overgedragen aan de Volksrepubliek.

Een bont gezelschap van zogenaamde 'localisten' verzet zich tegen de toenemende invloed van Peking. Of het nu gaat om vastelands-Chinezen die alle babyvoeding opkopen of de manier waarop Peking Hongkong door China goedgekeurde bestuurders door de strot duwt. Hun protesten zijn de zachtaardige acties zoals de paraplu-demonstraties van twee jaar geleden al lang voorbij. Na een verrassende verkiezingsoverwinning namen radicalere jongeren hun straatgevechten mee het parlement in.

Eed

Daar verschoten ze hun kruit voordat ze beëdigd waren. Parlementariërs moeten trouw zweren aan Hongkong en de Volksrepubliek China, maar Yau Wai-ching en Sixtus Baggio Leung van het onafhankelijksheidspartijtje Young-Spiration verbasterden de eed met schuttingtaal tot een belediging aan het adres van Peking.

Daarna werd elke parlementsbijeenkomst een zooitje. Pro-Pekingse demonstranten belegerden het parlement of niet - beëdigde parlementariërs en hun aanhang deden er een inval. De politieke crisis werd overgeheveld naar de rechter: die zou beslissen of de parlementariërs alsnog de eed mochten afleggen. Nog voordat de rechter zich uitsprak, greep Peking plotseling in met een ongevraagde 'interpretatie' van de Hongkongse constitutie.

Bij meningsverschillen over deze grondwet heeft het nationale parlement (NPC) het laatste woord. China is tot dusver terughoudend geweest met dat machtsmiddel: slechts één keer kwam het NPC op eigen initiatief met zo'n bindende aanwijzing. En terecht, want Pekingse oekazes wekken de indruk dat het onafhankelijke, vrije rechtssysteem waaraan Hongkong zijn goede internationale reputatie dankt, een wassen neus is. Een Hongkongse rechter kan hoog of laag springen, over een uitspraak van het NPC komt hij niet heen.

Baggio Leung draagt een vlag waarop staat 'Hong Kong is not China' terwijl hij zijn eed aflegt op 12 oktober. Beeld afp
Baggio Leung draagt een vlag waarop staat 'Hong Kong is not China' terwijl hij zijn eed aflegt op 12 oktober.Beeld afp

'Gezwellen'

Het NPC stond nu te trappelen om naast onafhankelijkheidspolitici ook diegenen die pleiten voor 'zelfbeschikking' in de ban te doen. Daarmee komen minder extremistische parlementariërs ook in de gevarenzone. Deze activisten slikten hun principes in en legden netjes de eed af, om via het politieke debat op te komen voor hun ideeën.

Het feit dat ze gekozen konden worden voor het parlement - hoe gering hun invloed daar ook is - was een bewijs van Hongkongs unieke vrijheid. China geeft onderdanen met soortgelijke ideeën geen millimeter ruimte. Tibetanen, Oeigoeren of andere etnische minderheden op het vasteland die reppen over zelfbeschikking, gaan de gevangenis in. Daarmee vergeleken is de aanpak van Hongkong mild, maar voor Hongkongse begrippen is de inmenging draconisch. Nooit eerder zijn de vrijheden zo direct en zo definitief aangetast.

De 'gezwellen' zijn verwijderd met een ingreep waaraan de patiënt dreigt te overlijden. De Hongkongse bevolking mag misschien niet gecharmeerd zijn van localisten die hun vrijheid van meningsuiting gebruiken om de Volksrepubliek China 'Peoples Refucking of China' te noemen, maar de recordopkomst bij de verkiezingen liet wel degelijk zien hoezeer Hongkong gehecht is aan zijn vrijheid van meningsuiting, het rechtssysteem en de beperkte democratie. Hongkong is geschokt over het Pekingse machtswoord - en ongerust over de manier waarop Peking het steeds hoger oplopende ongenoegen in Hongkong zal gaan smoren.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden