Peiling Verplichte dna-afname

Peiling: Ook niet-verdachten moeten dna afstaan, gaat Grapperhaus niet te ver?

Minister Grapperhaus (Justitie en Veiligheid, CDA) wil eerder dna kunnen afnemen bij verdachten. Hij onderzoekt of dat kan bij iedereen die in verzekering wordt gesteld, of alleen bij wie een misdrijf pleegt waarop vier jaar of meer staat. Verder wil hij bij grootschalige onderzoeken ook niet-verdachten kunnen verplichten dna af te staan. Goede plannen?

In de zaak-Nicky Verstappen heeft grootschalig dna-onderzoek goed gewerkt, zegt Peter R. de Vries. Beeld Marcel van den Bergh

Peter R. de Vries, voorstander dna-databank:

‘Dit initiatief getuigt van goed verstand. In de zaken van Milica van Doorn, Marianne Vaatstra en Nicky Verstappen hebben we gezien dat verwantschapsonderzoek met behulp van dna goed werkt. Er zitten schaduwzijdes aan het voorstel, maar ik denk dat je die voor lief moet nemen.

‘Uitbreiding van het gebruik van dna zou de opsporing enorm helpen. Rechercheren is vooral elimineren. Wie overblijft, is de dader. Door gebruik te maken van dna in de opsporing kunnen veel mogelijke daders worden weggestreept en is er ook nog kans op een voltreffer. Dat kan veel tijd, geld en moeite besparen.’

Geert-Jan Knoops, advocaat en strafrechtdeskundige:

‘Dit voorstel is duidelijk een voorbeeld van incidentenpolitiek. Door justitie wordt gesteld dat dit bij de zaak-Nicky Verstappen tot een doorbraak heeft geleid en op basis van dat voorbeeld wordt nu een wet geconstrueerd met verregaande gevolgen. In de praktijk komen dergelijke zaken die alleen op dna zijn gebaseerd nauwelijks voor.

‘Het is veel te ingrijpend. Dit zou betekenen dat 17 miljoen Nederlanders gedwongen kunnen worden dna af te staan. Het zet de deur open voor willekeurige toepassing van dna-afname bij burgers. Dit is een opmaat naar een situatie waarin het genetisch profiel van de hele Nederlandse bevolking in handen van justitie komt te liggen.’

Maarten Groothuizen, Kamerlid coalitiepartij D66:

‘Dna kan essentieel zijn in het opsporen van verdachten. Maar het gaat te ver om dat bij iedereen te doen die op het politiebureau terechtkomt. Een heel groot deel van de mensen die in verzekering wordt gesteld, wordt nooit veroordeeld. Maar de minister wil die wel als veroordeelden behandelen. Dat is nogal wild. Het bestrijden van criminaliteit is belangrijk, maar niet ten koste van alles.’

De Vries:

‘Er is steeds meer mogelijk met dna. Het zou onverstandig zijn als daar niet op wordt geanticipeerd. Ik denk dat we met onze tijd mee moeten gaan. Dat gebeurt nu ook al. Twintig jaar geleden mocht de politie nog helemaal niks, nu is er al gebruikgemaakt van dna-verwantschapsonderzoek. Ik heb nog de allereerste zaak meegemaakt waarbij dna werd gebruikt. Toen was de politiek heel huiverig. Men kon zich niet voorstellen dat alle gedetineerden het zouden moeten afstaan. Inmiddels is dat al gebruikelijk.’

Lilian Helder, Kamerlid PVV:

‘Als mensen in voorlopige hechtenis zitten, moet je dna kunnen afnemen. Dat heeft de commissie-Hoekstra al in 2015 geadviseerd, na onderzoek naar de zaak-Bart van U. De minister laat nu nog steeds de mogelijkheid open om het alleen te doen bij verdachten van een misdrijf waarop vier jaar of meer staat. Dat is te weinig en teleurstellend.’

Knoops:

‘Mijn inschatting is dat dit voorstel voor het Europees Hof een brug te ver is. Voor het Hof zal het voordeel voor opsporing niet doorslaggevend zijn om deze inbreuk op het recht op privacy te rechtvaardigen. Ik ben heel benieuwd wat de Raad van State over dit wetsvoorstel gaat zeggen en of de wet überhaupt op een meerderheid in de Tweede Kamer kan rekenen.

‘Als het voorstel er wel doorheen komt, is het de vraag wie bepaalt wanneer het noodzakelijk is dna verplicht af te nemen bij niet-verdachten. Gaat het Openbaar Ministerie dit bepalen? De minister heeft dat nog niet uitgewerkt. Deze maatregel is zo’n grote inbreuk op het leven van gewone burgers, dat daar een zeer gedegen rechterlijke toets aan vooraf moet gaan.’

Michiel van Nispen, Kamerlid SP:

‘Dna afnemen van niet-veroordeelden is een ingrijpend voorstel, waarover wij nog veel vragen hebben. Hoe zeker kun je er bijvoorbeeld van zijn dat jouw dna niet in die databank terechtkomt als je onschuldig bent? Het vertrouwen dat dit foutloos gaat functioneren heb ik nog zeker niet.’

Groothuizen:

‘Ik heb ook grote vraagtekens bij de belofte dat afgenomen dna netjes wordt vernietigd als mensen niet worden veroordeeld. Er blijken nog 26 duizend dna-profielen te liggen die niet zijn vernietigd, terwijl dat waarschijnlijk wel had gemoeten. Wat zijn beloftes van de overheid dan waard?’

Knoops:

‘De afgelopen jaren zie je dat er op dit gebied steeds meer wordt toegestaan. De wetgeving is verder verruimd. De overheid maakt daardoor meer inbreuk op de privacy van mensen. We moeten daar terughoudend in zijn. Vaak hoor ik de vraag van voorstanders: wat is er mis mee om wat dna af te staan? Die vraag moeten we omdraaien. Want wat geeft de overheid eigenlijk het recht om het genetisch profiel van normale burgers af te dwingen? Als dat niet voldoende gelegitimeerd kan worden, heeft deze wet onvoldoende basis.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden