Peiling Nieuwsuur-bronnen

Peiling: is het verstandig om ambtenaren te vervolgen die lekken naar de pers? ‘Een heel slecht signaal’

De klokkenluider kreeg complimenten, maar naar de bronnen van Nieuwsuur in dezelfde WODC-affaire loopt een strafrechtelijk onderzoek. Is het inschakelen van het Openbaar Ministerie wel verstandig? ‘Het is een stap terug in de tijd’, zegt SP-Kamerlid Ronald van Raak bijvoorbeeld.

De studio van Nieuwsuur. Beeld ANP Kippa

Donderdag werd bekend dat het Openbaar Ministerie (OM) strafrechtelijk onderzoek verricht naar de bronnen van Nieuwsuur in de WODC-affaire. Het onderzoek volgt op twintig klachten van eigen ambtenaren over het lekken van ambtsgeheimen uit het departement. 

Op het departement is gelekt dat klokkenluider Marianne van Ooyen intern geen gehoor vond met haar klacht dat stelselmatig werd gepoogd wetenschappelijk onderzoek te sturen. De klokkenluider werd goeddeels in het gelijk gesteld, WODC-directeur Frans Leeuw stapte op, maar Justitie wil toch achter de lekkende ambtenaren aan gaan.

Hoe wordt hierop gereageerd?

Thomas Bruning, secretaris van de Nederlandse Vereniging van Journalisten (NVJ): 

‘Het is een heel slecht signaal, nadat minister Grapperhaus eerder juist zo hoopgevend had gereageerd. Hij heeft de klokkenluider gecomplimenteerd. Nu wordt dit paardenmiddel ingezet. Zo wordt burgerplicht afgestraft.’

Kaj Leers, communicatiestrateeg, op Twitter: 

‘Misschien moet er ook een afschrik-effect van uitgaan.’

Het ministerie van Justitie, op het eigen intranet aan alle ambtenaren: 

‘Een veilige werkomgeving ervaren medewerkers alleen als ze ervan op aan kunnen dat (vertrouwelijke) informatie niet onbevoegd in handen van derden terechtkomt.’

Motto, van het interne programma ‘Justitie verandert’:

‘Justitie en Veiligheid (J&V) is een betrouwbare partner voor burger, bedrijf, bestuur en media, die resultaat levert in een veranderende samenleving.’

Bruning van de NVJ: 

‘In zo’n organisatie moet een cultuur heersen waarin misstanden kunnen worden aangekaart, ook dit soort lekken. Die cultuur was er in het recente verleden niet en is er kennelijk nog steeds niet. Want anders had een intern onderzoek wel meer voor de hand gelegen.’

Ferdinand Grapperhaus (minister J&V, CDA), vrijdag na de ministerraad: 

‘Ik zit hier natuurlijk niet op te wachten. Maar een intern onderzoek was geen optie, dan blijf je aanmodderen. Er waren meerdere klachten van medewerkers die zich onveilig voelden door lekken. Die hebben we aan het OM voorgelegd. Als het OM in een cocktail van afwegingen zegt: in de WODC-zaak is sprake van schending van het ambtsgeheim, wij zien strafrechtelijke opportuniteit om een onderzoek in te stellen, treed ik daar als minister verder niet in. Dan is het: aangifte doen en afwachten waar het onafhankelijke OM straks mee komt.’

Mark Rutte (minister-president, VVD), tijdens zijn wekelijkse persconferentie: 

‘Het is logisch dat Grapperhaus als goed werkgever iets met die klachten van zijn medewerkers doet. Dat stukken van hen zijn gelekt en ze zich daardoor niet veilig voelen. Maar even heel duidelijk: klokkenluiders zijn in Nederland op alle mogelijke manieren beschermd. En onderzoeksjournalistiek is cruciaal voor de democratie, dat je probeert tegels te lichten en probeert te achterhalen wat de overheid liever niet naar buiten brengt.’

Ronald van Raak, SP-Kamerlid, initiatiefnemer voor de wettelijke bescherming van klokkenluiders: 

‘Aan de ene kant wordt met de mond beleden dat klokkenluiders belangrijk zijn en beschermd moeten worden. Aan de andere kant wordt er op ze gejaagd. Dat kan natuurlijk niet. Wat hier gebeurt, is echt een stap terug in de tijd. En het toont aan dat bij dit ministerie de waarheid nog altijd slechts een optie is. Dat is een serieus probleem voor de rechtsstaat.’

Leon Willems, directeur van Free Press Unlimited: 

‘Er ontstaat een rommeltje in Nederland. Het is niet duidelijk hoe klokkenluiders worden bejegend, hoe het precies zit met het verschoningsrecht van journalisten en waarom de inlichtingendiensten zich niet aan de nieuwe wetgeving houden. Dat is een zorgelijke en schadelijke maatschappelijke ontwikkeling, want het ondermijnt de bereidheid van eerzame melders om misstanden aan de kaak te stellen.’

Kaj Leers naar aanleiding van zijn tweet: 

‘Als overheid zet je met veel bombarie een Huis voor Klokkenluiders neer, een soort gedoogplek waar lekken mag. Typisch Nederlands. Tegelijkertijd doe je dit. Dat is wel heel schizofreen. Wat wil je nou? En dat het zo in de publiciteit komt, betekent toch dat diezelfde overheid wil uitstralen: pas op jongens, als je lekt, kan je strafrechtelijk worden vervolgd.’

Lees meer over de WODC-affaire

Het Openbaar Ministerie (OM) verricht strafrechtelijk onderzoek naar de bronnen van Nieuwsuur in de WODC-affaire, terwijl minister Grapperhaus van Justitie de klokkenluider eerder juist heeft gecomplimenteerd.

Het eerste bericht over de WODC-affaire verscheen in december 2017: Justitie manipuleerde herhaaldelijk onderzoek om wenselijke resultaten te krijgen.

Het gelijk van de klokkenluider: Marianne van Ooyen had goede redenen om te klagen over mogelijke beïnvloeding door het ministerie van Justitie, concludeerde een commissie in juni 2018.

De visie van de opgestapte directeur: ‘Ik vond het wel karaktermoord, ja’, zegt Frans Leeuw in maart 2019.

Ook in Australië staat de persvrijheid ter discussie na invallen van de politie bij journalisten.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden