REPORTAGE

Pegida: 'We komen terug'

Vanuit Duitsland is de actiegroep 'tegen de islamisering van Europa' ook in Nederland neergestreken. Dat ging niet zonder slag of stoot.

Pegida-grondlegger Lutz Bachmann aan het woord. Beeld anp
Pegida-grondlegger Lutz Bachmann aan het woord.Beeld anp

Het begon zondagmiddag als een betoging tegen 'de islamisering van Europa'. Maar de eerste openbare bijeenkomst van Pegida Nederland op het Vredenburg in Utrecht ontwikkelde zich tot een demonstratie voor de vrijheid van meningsuiting. Die vrijheid is in de Grondwet verankerd, had burgemeester Jan van Zanen tevoren gezegd. Er moest dus 'waardig' gedemonstreerd kunnen worden.

Maar de randvoorwaarden van die schone belofte ontbreken deze zondagmiddag. Nauwelijks heeft initiatiefnemer Edwin Utrecht (een pseudoniem), staand op een katheder van pallets, de hoop uitgesproken dat Pegida ook in Nederland wortel zal schieten, of aan de rand van het plein weerklinken de eerste spreekkoren en fluitconcerten van radicale tegendemonstranten (lievere contra's hadden eerder op het Janskerkhof betoogd).

De smeekbeden van Edwin Utrecht om de 'provocaties' te negeren, vinden niet bij iedereen weerklank. Weerbare mannen, overwegend kortgeknipt, stormen op de tegendemonstranten af. Ze tonen hun middelvinger. Ze ballen de vuisten. Ze uiten verwensingen. Er vliegen blikjes door de lucht. En er vallen enkele klappen.

Politiebusjes snellen toe. De straten en steegjes die toegang bieden tot het plein worden afgesloten, maar daarmee kan niet worden verhinderd dat beide kampen - slechts gescheiden door een smal politiekordon - tegenover elkaar komen te staan. Het tegengeluid kan ongehinderd worden versterkt. Een vrouw met een sirene in haar tas begeeft zich, omringd door agenten, tussen de Pegida-aanhangers. 'Doe je werk', roept Edwin Utrecht naar de politie. 'Bescherm ons tegen de fascisten aan de overkant.'

Pas als de tegendemonstranten hun ongenoegen met rookbommen kracht bij zetten, worden zij door de politie verdreven. Voor Pegida-aanhangers die uit zijn op een verzetje is daarmee de lol er wel van af. Als de rust is teruggekeerd, is de menigte flink uitgedund. Twaalf demonstranten zijn door de politie afgevoerd en opgesloten.

Edwin Utrecht is boos - vooral op de politie. 'We hebben op 23 juni al op het stadskantoor overlegd over deze bijeenkomst. We wilden op de Neude demonstreren en daarna door de stad lopen, maar dat mocht niet vanwege het risico van botsingen met tegendemonstranten. We werden naar het Vredenburg verwezen omdat dat beter kon worden afgesloten. Nou, je ziet het: opeens waren die linkse fascisten er. En volgens mij hadden ze geen vergunning voor hun betoging.'

Demonstranten van Pegida voeren actie tegen de komst van vluchtelingen die moslim zijn. Beeld anp
Demonstranten van Pegida voeren actie tegen de komst van vluchtelingen die moslim zijn.Beeld anp

Slachtoffers

Of de aanslag vrijdagnacht op de noodopvang voor vluchtelingen in Woerden misschien invloed heeft gehad op de gebeurtenissen in Utrecht? 'Ik kan mij dat niet voorstellen. We hebben ons meteen van elk geweld gedistantieerd. En vandaag zijn we niet de aanstichters maar de slachtoffers van geweld.'

De nabijheid van tegendemonstraten en de aarzelende houding van de politie sterkt de betogers in de opvatting dat zij - ofschoon ze de meerderheid van het land zeggen te vertegenwoordigen - niet gehoord worden. De mensen op het Vredenburg voelen zich geminacht door hun leiders en belogen door de media. Marcel vergelijkt hun lot met dat van Hans Janmaat, die in 1986 tijdens een vergadering van zijn centrumdemocraten het vege lijf moest redden uit een hotel dat door 'antifascisten' in de fik werd gestoken. 'Churchill zei al: de antifascisten zijn de fascisten van de toekomst'.

Tamara Jegorov, woonachtig in het Vlaamse Schoten maar afkomstig uit Estland, heeft niet het gevoel dat de EU haar meer bescherming biedt dan destijds de Sovjet-Unie. Ze is al vijf keer in haar auto aangevallen, zegt ze. Door Noord-Afrikanen. Omdat ze steeds 'een grote waakhond' bij zich had, liep het goed af. Maar zonder hond waagt ze zich bij duisternis niet meer op straat.

De sprekers vertolken deze sentimenten - de een welsprekender dan de ander. Lutz Bachmann, mede-oprichter van Pegida in Dresden, hekelt het klaplopersgedrag van asielzoekers en de privileges die ze zouden genieten. 'Alles wat ze doen, is eisen, eisen, eisen. Maar een beetje willen integreren? Ho maar.' Raffie Chohan wijst op de inteelt onder allochtonen en op de gevolgen daarvan voor hun geestelijke en fysieke gezondheid. Tommy Robinson van de European Defense League spreekt de hoop uit dat geestverwanten van Geert Wilders straks overal in Europa de baas zijn en de macht teruggeven aan het volk.

Maar een winning mood maakt zich van de betogers op het winderige plein niet meester. Sommigen voelen zich onbehaaglijk bij het radicalisme dat om hen heen wordt geventileerd. 'Bij ons in Vlaanderen gaat het er veel gemoedelijker aan toe', zegt Tamara Jegorov. 'Ik had mij op een heel andere demonstratie ingesteld. Gelukkig heb ik vanochtend nog het Catharijneconvent kunnen bezoeken. Dat maakt deze reis nog een beetje waardevol.'

'Dit is niet ons soort demonstratie', zegt ook Edwin Utrecht. Tegenover de demonstranten verontschuldigt hij zich ervoor dat de bijeenkomst korter heeft geduurd dan hij had verwacht. 'Maar we komen terug.'

Voor de politiemensen klinkt het als een dreigement. Voor de achtergebleven Pegida-aanhangers als een belofte.

Tegenstanders van Pegida. Beeld anp
Tegenstanders van Pegida.Beeld anp
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden