Reportage

Peeshuisjes: hoogwaardig, maar duur betaald

De hoerenbuurt in Utrecht wordt opgeknapt. Het wordt er schoner en veiliger. Maar de grond is zo duur dat veel vrouwen bang zijn dat ze de huur straks niet kunnen ophoesten.

Visualisatie van de nieuwe prostitutiezone in Utrecht.Volgens bouwer BeJa zijn de betonnen huisjes hoogwaardiger dan de woonarken aan het Zandpad. Beeld BeJa Accommodaties

Vanaf haar achttiende levensjaar werkte ze als prostituee, onder meer achter de ramen van de bootjes aan het Zandpad die zijn dichtgetimmerd. Ook was ze verpleegster. Nu zet Barbara van Brakel (57) zich in voor de gedroomde nieuwe, 'schone' prostitutiezone in Utrecht.

Die moet volgend voorjaar openen op een groenstrook op steenworp afstand van de woonarken. Volgende maand worden er de bomen gekapt, als eerste voorbereiding voor de bouw van de 162 nieuwe werkruimtes.

Als 'ervaringsdeskundige' werkt Van Brakel samen met directeur Marc Kramer van facilitair bedrijf MidNed, een van de mogelijke nieuwe exploitanten, die de gloednieuwe nog te bouwen ruimtes aan de prostituees moeten gaan verhuren.

De hoogblonde vrouw vertelt hoe veel de prostituees hebben geleden sinds de sluiting van de bootjes in 2013. 'Nu kunnen ze niet wachten tot de nieuwe zone open gaat.'

Oud-prostituee Barbara van Brakel op de oude Zandweg. Zij wil niet herkenbaar in beeld. Beeld Sanne de Wilde

Van Brakel en Kramer hebben inmiddels twee keer gesproken met 'de vriendelijke bouwers' van BeJa uit Hoogeveen. Van Brakel: '575 euro per week vraagt BeJa aan de exploitant, voor zo'n ruimte met alles erop en eraan: een wastafel, een bed, gordijnen, een stoel en een toilet. Daar kun je wat mee, als je zo'n ruimte verhuurt per halve dag', zegt Van Brakel. 'Die bouwers steken hun nek uit voor een branche die onder vuur ligt, die verdienen geen negativiteit.'

Zij doelt daarmee op uitlatingen van haar tegenpool, Caja van Tolie, eveneens voormalig prostituee. Van Tolie die ook graag exploitant wilde worden, haakte af toen ze de weekprijs hoorde van 575 euro per ruimte. Met alle andere kosten die een exploitant nog moet maken, als beveiliging, schoonmaak, verzekering en administratie, zou het volgens haar onmogelijk zijn om een redelijke huurprijs te vragen aan de dames.

Geen extra franje

Directeur Marc Kramer van MidNed vindt de huurprijs van BeJa niet onredelijk, gezien de grondprijs die de bouwer moet betalen aan de gemeente. Het moet volgens hem mogelijk zijn om een huurprijs te rekenen die ongeveer gelijk is of iets hoger dan de 540 euro die de prostituees wekelijks betaalden voor dagelijks een dagdeel op het oude Zandpad. Maar voor extra franje, die in zijn eerdere plannen stond, zoals prostituees geen huur vragen als ze ziek zijn, is voorlopig nauwelijks financiële ruimte. 'Wij moeten er ook niet failliet aan gaan.'

Bij bouwer BeJa uit Hoogeveen krabben ze zich ondertussen soms achter het oor waar ze aan zijn begonnen. Niet eerder deden zij iets met prostitutie. 'Als bouwer willen wij het er zo mooi mogelijk maken', zegt woordvoerder Bert van der Veen. 'We zetten geen cabines neer, maar massieve betonbouw, 10 duizend keer hoogwaardiger dan die bootjes.'

Prijzig project

Maar het is volgens de woordvoerder een vrij prijzig project met de meer dan 635 duizend euro per jaar afdracht aan de gemeente voor grondpacht de komende 15 jaar. De bouw kost ruim boven de 5 miljoen euro. 'Wij gaan geen grote winsten maken', zegt Van der Veen. 'Prostituees kunnen ook rechtstreeks van ons een ruimte huren, zonder tussenkomst van exploitanten. Dat is goedkoper. Elk weldenkend mens begrijpt dat wij die grondprijs van de gemeente moeten doorrekenen in onze prijs.' Er hebben zich inmiddels trouwens genoeg mogelijke exploitanten gemeld.

BeJa heeft met zijn hogere bod op de grondprijs de aanbesteding gewonnen van de ideële vastgoedpartij Non Nobis, zonder winstoogmerk. Non Nobis zegt een lagere huurprijs voor de vrouwen te kunnen bieden alsook bijvoorbeeld een broodfonds en een juridisch spreekuur.

Marktconforme huur

De gemeente stelt geen voorwaarden aan de huurprijs die de bouwer berekent aan de exploitant en de exploitant vervolgens aan de prostituees. Burgemeester Jan van Zanen zegt er wel op toe te gaan zien dat de partijen zichzelf niet 'onnodige verrijken', maximaal 15 procent winst zouden ze mogen maken. Maar dat percentage is niet hard vast gelegd.

De prijs van de ramen aan het oude Zandpad was destijds volgens de prostituees redelijk vergeleken met die in andere steden. Voor de nieuwe zone zal de huur 'marktconform' worden, zegt de gemeente. Als de huurprijs te hoog is, zouden prostituees de zone links laten liggen. En als die te laag is, wordt Utrecht 'het afvoerputje van Nederland'. Van Zanen: 'Dit is de eerste prostitutiezone die zo wordt aangelegd. Het wordt schoner. En veiliger.'

De gemeente Utrecht stelt dat zij de geboden prijs voor de grond zo zwaar moest laten meewegen vanwege de geldende aanbestedingsregels. 'Onzin', zegt hoogleraar Europees en nationaal aanbestedingsrecht Pieter Kuypers van de Radboud Universiteit Nijmegen. 'Daar verplichten die regels niet toe. De gemeente had bijvoorbeeld ook de kwaliteit van het plan of de geboden zorg zwaarder mee kunnen laten wegen dan het geld dat de exploitant dient te betalen aan de gemeente.'

Ook volgens Marjan Wijers, een jurist die in de eerste jaren na de sluiting van het Zandpad een coöperatie van prostituees de Machas ondersteunde, is ethisch niet te verantwoorden dat de prostituees moeten opdraaien voor alle door de gemeente gemaakte kosten.

Screening

Doordat veel gemeenten prostitutieramen hebben gesloten is er volgens Wijers zo'n schaarste, dat de huurprijzen ervan te zeer zijn opgedreven. Bovendien hekelt zij een andere extra kostenpost voor de nieuwe sekswerkers op het nieuwe Zandpad. Voor de nieuwe zone moeten de vrouwen een werkvergunning aanvragen, die de komende jaren oplopend tot 375 euro gaat kosten.

Voor dat bedrag worden de vrouwen eerst nauwgezet gescreend of ze mogelijk gedwongen het werk doen. Volgens Utrecht zijn de kosten van deze screening, bedoeld om mensenhandel tegen te gaan, eigenlijk 750 euro; de gemeente betaalt dus de helft.

'Ervaringsdeskundig adviseur' Barbara van Brakel zegt dat ze als 'ras-temeier' er voor gaat waken dat de prijzen voor de vrouwen onredelijk worden. 'Helemaal schone prostitutie bestaat volgens mij niet. Maar de vrouwen zullen hier hopelijk een goede boterham verdienen, veel veiliger dan in de illegaliteit waarin ze nu noodgedwongen werken.'

Hoofdpijndossier

De toenmalige Utrechtse burgemeester Wolfsen sloot in 2013 alle prostitutieramen aan het Zandpad vanwege signalen van mensenhandel. Exploitant Wegra was destijds zowel eigenaar van de woonarken als de exploitanten van de prostitutieruimtes er in.

De gemeente besloot om een nieuwe 'schone' en 'transparante' prostitutiezone op te bouwen. Dat bleek lastiger dan gedacht. In 2014 haakten de vier benaderde bouwers af, omdat ze het project te risicovol vonden. Daarop begon de gemeente een openbare biedingsprocedure om een investeerder te vinden. Daarin telde de ruimtelijke kwaliteit van het plan voor 20 procent mee, 30 procent of de bouwer het hele project in een keer kan neerzetten, en voor 50 procent het bod op de grondpacht.

De uitverkoren bouwer Beja gaat nu 162 ruimtes bouwen en deze verhuren aan meerdere exploitanten. Die gaan elk maximaal 32 ramen verhuren aan de prostituees.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden