Column

Peddelen in de treurgondel

De auteurs Tomas Tranströmer en Erik Menkveld zijn dood, maar volgens Arjan Peters wijst hun werk ons de weg om niet bij de pakken neer te zitten.

null Beeld null

Waarom we Tomas Tranströmer moeten lezen, luidde de kop boven een hartstochtelijk profiel van Erik Menkveld in de Volkskrant van 7 oktober 2011. Inmiddels peddelen we al een weekje in de treurgondel - titelwoord van het enige bundeltje dat Tranströmer nog wist te schrijven nadat in 1990 een hersenbloeding hem van zijn spraakvermogen had beroofd. De Zweedse Nobelprijswinnaar is overleden. Een dag na dat bericht werd het Tirade-nummer gepresenteerd (Van Oorschot; euro 12,50) dat gewijd is aan dichter en schrijver Erik Menkveld, die een jaar geleden stierf.

Het Amsterdamse zaaltje waar de doop plaatsvond, heet Perdu, hoewel daar veel in bewaring wordt gehouden. Het was op een Perdu-avond in 1996 dat Tranströmer De treurgondel in ontvangst nam uit handen van vertaler Bernlef, inmiddels eveneens wijlen. Onder het publiek de toenmalige poëzieredacteur van uitgeverij De Bezige Bij, Erik Menkveld.

Toch moeten we niet bij de pakken neerzitten. De dichters zelf hebben ons daar op gewezen. 'Een blauw schijnsel/ stroomt mijn kleren uit./ Midwinter./ Tinkelende tamboerijnen van ijs./ Ik sluit mijn ogen./ Er bestaat een geluidloze wereld/ er bestaat een kier/ waardoor doden/ de grens over worden gesmokkeld', dichtte Tranströmer twintig jaar geleden. En poëzie-ambassadeur Menkveld schreef een bundel met brieven aan bewonderde kunstenaars. Als dank voor al zijn verbindende inspanningen is er nu de Tirade die in het teken staat van de meester en de leerling. Emeritus hoogleraar Dick van Halsema herinnert zich de student Menkveld, die ernstig gegrepen werd door de poëzie van Leopold (die weer de leraar klassieken was van Ida Gerhardt).

Minstens zo inspirerend is de bijdrage van dochter Emilia Menkveld (1990), die zich via een vertaald elegisch gedicht van Andrea Zanzotto tot haar vader lijkt te richten.

Dat zou hem, oud-medewerker van Poetry International, diep hebben geraakt. Om nog te zwijgen van wat zijn zoon, de gymnasiast Lucian Menkveld (1999) schrijft: in twee pagina's laat hij een bekende grote, vriendelijke man op vrijdagavond een café binnen gaan, die een koffie bestelt en zich aan een tafeltje zet. Het opschrijfboekje, de vulpen en het leesbrilletje komen voor de dag.

Hij noteert iets. 'Met de kalmte van zo even drinkt hij zijn koffie. Tevreden kijkt hij de straat uit. Wachten op een nieuwe gedachte. Het is fijn om hem weer gezien te hebben.'

Alsof het heel gewoon is, laat Lucian Menkveld door een kier een dode weer springlevend het café binnen komen. Dat kan in literatuur. De gretige student Erik Menkveld die later een begeesterd docent werd, is voor zijn kinderen ook een leermeester geweest.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden