Pechtolds weeskinderen groeien

Een Kamer die veel losser komt te staan van het kabinet, burgers die meebeslissen: de Nationale conventie doet veelomvattende voorstellen....

Van onze verslaggever Philippe Remarque

Aan de vernieuwing van het Nederlandse politieke bestel zijn deze kabinetsperiode heel veel woorden besteed. Maar veranderd is er vrijwel niets.

Eerst werd de tijdelijke referendumwet opgeheven. Toen sneuvelden de gekozen burgemeester en het nieuwe kiesstelsel die D66 had afgedwongen. Voor één idee was een meerderheid: een grotere rol voor voorkeursstemmen bij de verkiezingen. Maar enkele uren voordat de wet in stemming kwam, liet D66 het kabinet vallen.

Is de bestuurlijke vernieuwing na dit trieste slotakkoord van de politieke agenda verdwenen? Niet helemaal. Want ex-minister voor Bestuurlijke Vernieuwing Alexander Pechtold mag zich nu op de fiets door Den Haag verplaatsen, twee politieke wezen van hem leven voort. En komen ook zonder hun geestelijke vader tot wasdom.

Het Burgerforum, waarin 140 gewone Nederlanders zitting hebben, komt binnenkort met een advies over een nieuw kiesstelsel. En de Nationale conventie, waarin veertien kenners en tal van adviseurs zich over het hele politieke bestel hebben gebogen, is ook bijna klaar.

Het concept-eindrapport is reeds te vinden op nationaleconventie.nl. En daaruit blijkt dat het denken over het Nederlandse staatsbestel allerminst stilstaat na alle politieke terugslag. De groep, bestaande uit gerenommeerde wetenschappers als de Groningse hoogleraar Ankersmit en de bestuurskundige Jouke de Vries, maar ook met relatief onbekenden als de filosoof Roel Kuiper, heeft zich laten inspireren tot een tamelijk vergaand programma van verandering.

Als deze ideeën worden uitgevoerd, ziet de Nederlandse politiek er anders uit: een Kamer die veel losser komt te staan van het kabinet, een premier die meer macht krijgt, burgers die meebeslissen in bindende referenda en tot gemeenschapszin worden gestimuleerd. Alleen over de gekozen premier was de conventie verdeeld.

De opzet van Pechtold lijkt geslaagd. Juist omdat de gevestigde politiek er maar niet in slaagde veranderingen door te voeren, hoopte hij op een doorbraak door een groep vrije denkers van alle gezindten bij elkaar te zetten. ‘Het werkte heel verfrissend’, zegt een van hen, Jouke de Vries. ‘Ik vind het heel mooi dat wij uitspraken doen op punten die hiervoor zeer omstreden waren. Het is een goed stuk, er komt echt iets uit.’

Maar hoe fraai de lijst met aanbevelingen er ook uitziet, het is lang niet zeker dat ze ooit worden uitgevoerd. Want het zijn opnieuw de politici die moeten beslissen. ‘Wat de politiek ermee doet, is afwachten’, geeft De Vries toe. Bestrijding van de bureaucratie vindt iedereen goed, maar veranderingen in het politieke stelsel blijven omstreden.

Premier Balkenende zei vrijdag dat ‘de partijen mogen bepalen wat ze met het advies doen in de formatie.’ Als Balkenende zelf aan de formatietafel zit, zal dat niet veel zijn. Het CDA wijst in zijn programma het referendum en andere vernieuwingen vierkant af. Alleen een ander kiesstelsel wil het wel.

Bij de VVD lijkt het niet veel anders te zijn. Ja, de partij stelt voor om het aantal Kamerzetels van 150 tot 100 terug te brengen. Maar het referendum en de gekozen formateur, omstreden zaken die in het Liberaal Manifest stonden en door de vernieuwer Van Aartsen werden bepleit, staan niet meer in het nieuwe verkiezingsprogramma.

Bij de PvdA ligt dat anders. Die partij heeft vorig jaar het tamelijk radicale rapport-Andeweg over bestuurlijke vernieuwing aangenomen. De sociaal-democraten zullen in hun partijprogramma dan ook voorstellen doen in de geest van de Nationale conventie, melden bronnen.

Jouke de Vries heeft de hoop niet verloren. Veel van de aanbevelingen van zijn conventie zijn relatief eenvoudig door te voeren, daar is speciaal op gelet. ‘Een deel van dat programma zal doorsijpelen in de kabinetsformatie’, verwacht hij.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden