Analyse

Pechtold serveert de hete aardappel: is de balkenendenorm niks voor de Oranjes?

De privileges van de Oranjes zijn steeds minder vanzelfsprekend, concludeert voormalig Tweede Kamerlid Peter Rehwinkel in een nieuw boek. Het moet anders, vinden de geraadpleegde politici en hoogleraren. Zelfs de balkenendenorm is een optie.

Koning Willem-Alexander, koningin Máxima, prinses Ariane (l), prinses Amalia (m) en prinses Alexia (r) tijdens de zomerfotosessie bij Paleis Huis ten Bosch. Beeld Remko de Waal / ANPbalkenendenorm
Koning Willem-Alexander, koningin Máxima, prinses Ariane (l), prinses Amalia (m) en prinses Alexia (r) tijdens de zomerfotosessie bij Paleis Huis ten Bosch.Beeld Remko de Waal / ANPbalkenendenorm

Een mooi gebaar, daar was iedereen het over eens. Met een handgeschreven briefje kondigde prinses Amalia op 11 juni aan zowel haar wettelijke uitkering als haar onkostenvergoeding (vanaf haar 18de verjaardag in december) voorlopig terug te storten. Ze schreef het ‘ongemakkelijk’ te vinden om jaarlijks 1,6 miljoen euro te ontvangen zolang zij daar als student ‘weinig als tegenprestatie tegenover kan zetten’.

Wie dacht dat de kou daarmee uit de lucht zou zijn, heeft het mis. Mogelijk duwt de prinses de geest met haar geste juist nog verder uit de fles. In het boek Amalia De plicht roept van Peter Rehwinkel, dat vandaag verschijnt, geven verscheidene oud-politici en hoogleraren hun mening over hoe het nu verder moet met de financiën van het koningshuis. Over een ding zijn zij het eens: het moet anders.

Amalia nam haar besluit in een guur politiek klimaat. Al jaren riepen partijen in de Tweede Kamer dat ‘het zakgeld’ (voormalig D66-leider Alexander Pechtold in 2016) voor Amalia veel te hoog was. Wat moet ‘een meisje, een prinsesje’ op jeugdige leeftijd met zoveel geld, vroeg toenmalig SP-Kamerlid Ronald van Raak zich af. Premier Mark Rutte (VVD) nam het woedend voor haar op: ‘Geen niveau, echt zwak. Ik vind dit puur populisme.’

Ruttes argument was dat alle – uit 1972 daterende – financiële regelingen rond het Koninklijk Huis, in 2009 nog door oud-minister van Financiën Gerrit Zalm werden doorgelicht en opnieuw vastgesteld, met instemming van de Kamer. ‘Als u met één vinger naar die uitkeringshoogte wijst, wijzen er vier vingers naar uzelf.’

Discussie

De discussie houdt echter aan. In het boek van Rehwinkel, waarnemend burgemeester in Bergen (Noord-Holland) en van 1995 tot 2002 PvdA-Kamerlid, komen Pechtold en voormalig PSP-Kamerlid Andrée van Es (later GroenLinks) met de suggestie de leeftijdsgrens voor het koningschap te verhogen. ‘Laat iemand een studie kunnen afmaken’, meent Pechtold. Van Es: ‘Ieder mens moet zich tot zijn 23ste, 25ste vrij kunnen ontwikkelen.’

De gedachte is: als de leeftijdsgrens voor het koningschap omhoog gaat, kan de uitkering ook later ingaan. Toen in de jaren tachtig vergelijkbaar rumoer ontstond over de uitkering aan Willem-Alexander bij zijn achttiende verjaardag, speelde Van Es een prominente rol. Ze vond het niet uit te leggen ‘dat een snotneus van achttien zoveel geld krijgt’.

Rehwinkel roept zelf in het nawoord van zijn boek op tot ‘een principiële herbezinning op keuzes van vijftig jaar geleden’. Hij stelt dat politici nu hun verantwoordelijkheid moeten nemen, om te vermijden dat bij een volgende generatie andermaal debat ontstaat over de wettelijk vastgelegde uitkering. ‘Een derde maal beschadigt opnieuw’, schrijft hij. ‘Dit publieke salarisgesprek kan niet nog een (bijna) achttienjarige worden aangedaan.’

Wet normering topinkomens

Pechtold en Van Es willen het debat bovendien verbreden. Ze vinden dat in de koninklijke inkomens – dus ook die van Willem-Alexander, Máxima en Beatrix – een relatie moet worden aangebracht met de Wet normering topinkomens (WNT). Hoewel die wet een maximum van ongeveer twee ton voorschrijft, vinden zij de precieze hoogte van het bedrag minder belangrijk. ‘Maak in elk geval een eind aan het feit dat het koningshuis hors catégorie is’ zegt Van Es.

Hoogleraar parlementaire geschiedenis Carla van Baalen, die op verzoek van Rutte in 2017 historisch onderzoek deed naar de financiën rond het koningshuis, kan zich wel iets voorstellen bij een nieuwe update. ‘Kies eventueel voor verlaging van de uitkeringen en opheffing van de belastingvrijdom’, zegt zij in het boek. ‘Niets is in beton gegoten.’ Wel vindt ze een mogelijke balkenendenorm, zoals de WNT ook wel wordt genoemd, ‘te drastisch’.

D66-Kamerlid Joost Sneller zegt desgevraagd dat het voorstel om de leeftijdsgrens voor het koningschap te verhogen voor hem ‘geen prioriteit’ heeft. ‘Maar in een inhoudelijke modernisering en algehele herziening van de financiële regelingen kan ik mij goed vinden.’

In het verkiezingsprogramma van GroenLinks staat: ‘Zolang de monarchie in de huidige vorm bestaat, vallen de persoonlijke inkomens van het Koninklijke Huis onder de Wet normering topinkomens.’ De Tweede Kamer spreekt volgende maand over de begroting van het Koninklijk Huis.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden