Interview

Pechtold: 'Progressief is de houding: vóór Europa, vóór hervormingen'

In de aanloop naar de verkiezingen laat de Volkskrant tien lijsttrekkers aan het woord. Vandaag Alexander Pechtold (46) van D66. 'Wij willen radicaal in het midden met de partijen die echt willen hervormen.'

D66-leider Alexander Pechtold.Beeld anp

Als pril minister noemde u de Haagse politiek vuil en vunzig. Wordt u daarmee nog achtervolgd?
'Alleen door u.'

U geniet zienderogen op het Binnenhof. Bent u veranderd, of is de politiek dat?
'Geen van beide. Mijn verbazing bij binnenkomst heb ik zoveel mogelijk proberen vast te houden. De cultuur, de structuur van de democratie zijn nog altijd voor verbetering vatbaar. Neem de benoeming van oud-minister Donner tot vicepresident van de Raad van State. Die heeft niet bijgedragen aan het gevoel van transparantie dat we nu van het politieke bedrijf mogen verwachten. U hoort, ik gebruik geen Jip-en-Janneke-taal meer. Maar waarom moest verheeld worden dat al lang tot die benoeming was besloten? Dat zoiets gebeurt is één ding, maar wees dan helder. Mensen begrijpen dat beter dan het getalm en gedraai dat alles beschadigd heeft: de kandidaat, andere kandidaten, de procedure, het ambt en bovenal het vertrouwen in de politiek.'

U verweet het laatste kabinet-Balkenende (met de ChristenUnie) betutteling. Nu wil D66 dieetadviezen en 'stoppen-met-roken'-cursussen terug in het basispakket. Iedereen moet orgaandonor worden. Mogen mensen van de liberalen niet zelf meer uitmaken wat ze met hun lichaam doen?
'U kunt met dieetadviezen de zorg belachelijk maken maar preventie is het belangrijkste. Dus ook naar de sportschool, heren. Bewustzijn over roken, alcohol en het zoutgehalte in voedsel scheelt op termijn bakken met geld. Met ons voorstel voor orgaandonatie proberen we een groot deel van de 150 mensen te redden die jaarlijks sterven doordat er wachtlijsten zijn. De keuzevrijheid wordt gegarandeerd. Voor een liberaal zijn dit lastige onderwerpen. Maar vrijheid is niet ongelimiteerd. Het mooiste voorbeeld vind ik het níet dragen van de autogordel. Daar doe je niemand kwaad mee, behalve jezelf. Toch hebben we een wet die voorschrijft dat je dat ding moet gebruiken.'

Buma (CDA) stelde u de estafettevraag : waarom vecht u zo fanatiek voor de legalisering van softdrugs terwijl die vaak het begin zijn van schooluitval, criminaliteit en schade voor de volksgezondheid?
'We willen softdrugs legaliseren én streng controleren, omdat dat zorgt voor minder verslaafden, minder gebruik van harddrugs en minder criminaliteit. De invoering van de wietpas door het kabinet Rutte/Verhagen is contraproductief en zorgt voor een sterke toename van het aantal straatdealers in Brabant en Limburg. Het gevaar is dat kinderen harddrugs aangeboden krijgen.'

D66 begon als kampioen van de mondige burger. Nu deinst u terug voor een referendum over Europa. Weet u het beter dan de burger?
'In 2005 waren we voor het referendum over één onderwerp, de Europese grondwet. Nu zijn er tal van vraagstukken. Wat begon als een overzichtelijk Grieks probleem is na 17 of 18 Europese treuzeltoppen uitgedijd. Hoe moet je alles in een vragenlijst vastleggen? Sommige partijen zien de verkiezingen als een referendum over Europa, en voor ons is het een hoofdonderwerp, maar ik hoor onder kiezers niet dat het voor hen thema nummer één is. Bovendien mag een referendum niet dienen om gebrek aan leiderschap te maskeren.'

U zat in het kabinet dat in 2005 de leuze 'Europa, best belangrijk' hanteerde. Nu zegt D66: 'Europa. Ja.' Heeft u zichzelf destijds verloochend?
'Het was inderdaad een suffe leuze. Bedacht door het pr-bureau van Ton Elias (nu VVD-Kamerlid, red.), heb ik me laten vertellen. Het was vragen om een afstraffing door de kiezers.'

De mondige burger mocht van D66 vroeger z'n burgemeester kiezen. Toen uw fractiegenoot Schouw dat voorstel onlangs oppoetste, was u niet blij.
'Dat had niets met het principe te maken, maar met timing. Ik vond het moedig van hem, maar we zaten middenin een golf van crisiscijfers. Dan kom ik liever met oplossingen voor problemen die prioriteit hebben. Als u zegt dat we gekozen bestuurders en een bescheidener rol van de koningin wegmoffelen, heeft u ongelijk. We komen met wetsvoorstellen. Bovendien is dankzij D66 de praktijk al veranderd. Nadat het kabinet-Rutte/Verhagen zijn ontslag had aangeboden ontving de koningin haar vaste adviseurs, maar toen de fractieleiders aan de beurt waren, lag het vijf-partijen-akkoord er al. De Kamer trok het initiatief naar zich toe.'

Is D66 een partij met een januskop? Afgeven op Rutte ('stilstand'), maar straks aanschuiven omdat hij sociaal-economisch dichtbij u staat...
Geërgerd: 'Aanschuiven?? Als D66 door haar zetelaantal geen substantiële hervormingen kan doorvoeren en de koers van het kabinet niet kan bepalen, dan beginnen we er niet aan. Alle collega's mogen op m'n huis passen, maar ik ben kritischer als het gaat om de staatshuishouding.'

Lees het complete interview vandaag in de Volkskrant

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden