Pechtold op een koord, Zijlstra op dreef, Rutte grijns

Van gerichte aanvallen is nauwelijks sprake op de eerste dag van de Algemene Beschouwingen. De gedogers vormen bovendien een beschermende linie rond vak K.

Premier Mark Rutte en minister Jeroen Dijsselbloem van Financiën lachen terwijl D66-leider Alexander Pechtold aan het woord is tijdens de Algemene Politieke Beschouwingen in de Tweede Kamer. Beeld anp

Tot in de kleine uurtjes vergaderen en nog geen krasje maken op de rijksbegroting. Op de eerste dag van de Algemene Politieke Beschouwingen meandert het debat alle kanten op, blijft als een actualiteitenprogramma haken bij alles wat interessant kan zijn, kent zelfs een begin van onderhandelingen, maar mist richting en centrum. Enige concrete punt: de druk op de regering is groot om 1 februari volgend jaar met een uitgewerkt plan te komen het belastingstelsel te herzien. 'Dat doe je niet in een achternamiddag', waarschuwt Halbe Zijlstra (VVD) meteen.

De oppositie ondervindt aan den lijve dat voorbereiding alles is. SP-voorman Emile Roemer mag, omdat de PVV onderweg drie fractiegenoten verspeelde, als grootste oppositiepartij beginnen. Hij doet dat monter, poneert dat de regering meer moet uitgeven aan zorg en onderwijs, maar staat al snel met de mond vol tanden als hem gevraagd wordt naar een financiële onderbouwing. Opvallend is hoe Pechtold (D66), Slob (ChristenUnie), Zijlstra (VVD) en Samsom (PvdA) gezamenlijk de jacht openen. Ze krijgen Roemer al snel op de rug: 'Ik zal met mijn fractie beloven dat in de tweede termijn dat lijstje er ligt.'

Het CDA tovert zo'n lijstje wel uit de hoge hoed. Sybrand Buma bepleit een ander belastingstelsel: een 'sociale vlaktaks' van 36,25 procent met een tweede schijf voor veelverdieners. Het komt hem op een spervuur aan vragen te staan. 'Ouderen en werkende vrouwen zijn het slachtoffer', constateert Samsom. 'U drukt politie, leraren en verpleegster weer op de nullijn', ziet Pechtold. Enige winst voor het CDA: al worden alle voorstellen - zelfvoorzienende landbouw, meer kernenergie - afgeschoten, er is in elk geval over gepraat. Gelet op de marges in de tegenbegroting lijkt de afstand tussen CDA en regering intussen alleen maar geslonken.

Geert Wilders blijkt er eindelijk in geslaagd zijn favoriete thema's aan elkaar te knopen. 'Er komen asielzoekers in verpleeghuizen', stelt hij al vroeg op de dag. En tegen Roemer: 'U moet zich dood schamen door niet te kiezen voor onze ouderen.' Daarmee heeft de PVV zijn kruit meteen verschoten. Liever tot in de eeuwigheid herhalen dat driekwart van alle moslims Nederland uit moet en nog eens een slinger geven aan het Pietendebat dan meedenken over de rijksbegroting.

Aanzienlijk subtieler opereert GroenLinks. Bram van Ojik ontpopt zich tot meester van de analyserende interventie. Van hem komt de constatering dat een tegenbegroting blijkbaar als toegangskaartje tot het debat fungeert. 'Het beste is: wel maken maar niet laten zien.' GroenLinks houdt, net als het CDA, de deur op een kier om met de regering mee te praten.

De gedogers D66, ChristenUnie en SGP stelden een jaar geleden het zelfvertrouwen van de regering danig op de proef. Dat is amper nog voor te stellen. Ze vormen nu een beschermende linie rond de bewindspersonen in vak K, desnoods bereid kogels te vangen. Het zijn Pechtold en in mindere mate Slob die de 'echte' oppositie onder vuur nemen. Voor PvdA en VVD tonen ze zich daarentegen opvallend mild. In zijn eigen bijdrage wankelt Pechtold op een slap koord: tegelijk het kabinet overeind houden en zich ervan distantiëren. D66 stelt daarbij één klemmende eis: het belastingstelsel moet met spoed worden herzien. 'Ik wil geen taboes. Er moet verder worden gesneden in de overheidsuitgaven. Daar laat ik mijn constructieve houding van afhangen.' Buma en Van Ojik sluiten zich aan bij die oproep haast te maken. Buma: 'De belastingbrief die we kregen is 27 kantjes besluiteloosheid.'

De coalitie beleeft een soepel dagje. Halbe Zijlstra groeit in zijn rol van fractieleider en beschikt inmiddels over veel parate kennis en indien nodig een scherpe tong. Zo wrijft hij Wilders aan precies te doen wat deze IS verwijt, door de verworvenheden van een deel van de mensen aan de kant te schuiven. Zijn opgewekte samenvatting van de regeringskoers: 'Het kabinetsbeleid leidt ertoe dat je onafhankelijk in het leven staat.' Samsom heeft een andere invalshoek. Die roept - als enige - op de handen ineen te slaan met gematigde krachten elders in de wereld.

VVD-fractievoorzitter Halbe Zijlstra tijdens de Algemene Politieke Beschouwingen in de Tweede Kamer Beeld anp

De regering handelt in vak K intussen heel wat lopende zaken af. Dossiers worden doorgenomen, correspondentie weggewerkt. Premier Rutte zwaait vriendelijk naar Bas van der Vlies, oud-Kamerlid van de SGP, die een kijkje is komen nemen. Eenmaal wordt Rutte bij het debat betrokken. Dat gebeurt als Buma een sprong in zijn betoog maakt. 'Ik sla iets over en hoor de premier 'mooi' zeggen', merkt de CDA-leider op. 'Sorry', is met een grote grijns de verontschuldiging van de premier.

Tenslotte kan het niet anders of deze eerste dag van de Algemene Politieke Beschouwingen laat bij veel betrokkenen een onbevredigend gevoel achter. Een Kamer die door een overdosis splinterpartijen geen hiërarchie kent, een vergaderleiding die eindeloze interrupties toestaat waardoor hoofd- en bijzaken verstrikt raken. 'Nederland is een bananenrepubliek', vindt Wilders met weinig gevoel voor de realiteit. Eerder is het een bij vlagen doorgeslagen democratie.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.