Interview Alexander Pechtold

Pechtold: ‘Het is mooi geweest, tijd voor een nieuwe generatie’

In een interview licht D66-leider Alexander Pechtold toe waarom hij juist nu opstapt.

Beeld ANP

‘Het is mooi geweest. Ik stap van het podium af. Het is tijd voor een nieuwe generatie.’ De stem van Alexander Pechtold slaat even over als hij op een bomvol D66-congres in Den Bosch onverwachts zijn aftreden als partijleider bekendmaakt. Zijn fractie werd zaterdagochtend pas ingelicht over zijn besluit. 

Ook binnen de coalitie hield niemand er serieus rekening mee dat een van de founding fathers van het kabinet Rutte III zich nu al zou terugtrekken. Pechtold lichtte ook de fractievoorzitters van de coalitiepartijen VVD, CDA en ChristenUnie zaterdagochtend pas telefonisch in. ‘Niet iedereen had het zien aankomen’, zegt Pechtold als het oorverdovende applaus in Den Bosch is afgenomen en hij de verzamelde journalisten te woord staat. 

Wat was het moment waarop u dacht: ik ga?

‘Ik heb het in maart met mijn kinderen besproken. Ze waren nul en één jaar toen ik minister werd. Ik zag ze niet. Ze gaan nu de laatste fase in op de middelbare school. Ze willen mij ook weleens wat vaker zien. 

‘Ik wil ook weer eens even geen politicus zijn. Als je in deze positie zit, dan staat je politieke antenne dag en nacht aan. Of je nou een krant leest of tv kijkt. Dit is een besluit dat we thuis samen hebben besproken en genomen. Het is dus ook iets persoonlijks. 

‘Het was vlak voor de gemeenteraadsverkiezingen toen het besluit echt viel. Toen vroeg ik mezelf af: hoe lang wil je nog door, Alexander? Ik zei toen tegen mezelf: kom op, nog één keer met de volle energie er tegenaan. Maar dat is dan wel de laatste keer.

‘Je moet je als politicus zo nu en dan bedenken: wat is mijn houdbaarheid, en: wat is mijn effectiviteit? Dat heeft er bij mij toe geleid dat ik voor de zomer dacht: het is tijd. Er staat een stabiel kabinet. Er staat een fractie die goed uit de startblokken is gekomen en ik ben heel trots op onze bewindslieden.

‘Ik heb bereikt wat ik wilde bereiken, namelijk de partij weer terug in het kabinet. Op die plek waar we het meeste voor onze kiezers kunnen bereiken, met 19 zetels. Dat is gelukt. Dan is het nu ook tijd voor een nieuwe generatie.’

Is het moeilijk om de energie op te blijven brengen als politicus?

‘Ik heb het vak – of het ambacht zoals Van Mierlo het zo mooi noemde – zien  veranderen. Ik heb de publieke belangstelling zien veranderen. Ja, je bent een publiek figuur, maar je bent geen publiek bezit. Ik heb ook het debat zien veranderen. Ik heb daar zelf ook aan bijgedragen, misschien wel of niet ten positieve. Als ik zo om mij heen kijk in de Kamer en kijk naar collega’s in het verleden, dan denk ik: 12,5 jaar partijleiderschap is een hele mooie tijd.’

U benadrukte in uw afscheidstoespraak dat uw vertrek niets heeft te maken met recente publicaties over uw privéleven. Kunt u zich voorstellen dat mensen speculeren dat dit wel de reden is?

‘Ik heb zojuist aangekondigd dat dat gaat gebeuren.’

Heeft het echt niet te maken met het feit dat u persoonlijk bent aangevallen?

‘Dat is pas gebeurd nadat ik mijn besluit al had genomen. Ik heb ervoor gekozen destijds niet te reageren op die verhalen en dat doe ik ook nu niet. Wat ik wel kan zeggen: als dingen terecht zijn, dan trek ik mij dat aan. Maar als zaken uit de context zijn, als ik mij daar absoluut niet in herken, dan kan ik dat ook goed naast mij neerleggen.’

Heeft uw vertrek te maken met feit dat D66 het afgelopen jaar behoorlijk onder vuur heeft gelegen? Er was veel kritiek van leden op het afschaffen van het referendum en de dividendbelasting.

‘Ook dit gebeurde pas nadat ik mijn besluit om te stoppen al had genomen. Er zijn altijd tijden dat het wat minder gaat, maar we staan er nu absoluut veel beter voor dan toen ik eraan begon.’

U laat een partij achter die in de peilingen is gehalveerd, hoe kijkt u daar tegenaan?

‘Dat heb ik eerder meegemaakt. Bovendien, ik heb nog nooit een peiling meegemaakt die goed was. Meestal zitten ze er ver naast. Ik weet nog wat de voorspelling was bij de laatste verkiezingen: we zouden 14, 15 zetels halen. Maar we haalden er 19.’

Waar bent u het meest trots op?

‘We hebben 19 zetels, 6 bewindslieden, en we hebben elke keer weer geld weten te regelen voor onze idealen. Zoals het onderwijs. Dan was er een crisis en wisten we weer 600 miljoen voor dat onderwijs binnen te harken. Dan zaten Wouter Koolmees en ik ’s nachts om half drie op een bankje en zeiden we tegen elkaar: dat hebben we toch maar weer geregeld. Weet je hoeveel conciërges dat zijn?’

Bent u er niet bang voor dat het kabinet instabiel wordt na uw vertrek?

‘We hebben natuurlijk de tijd genomen voor de vorming van dit kabinet: zeven maanden. Het feit dat die krappe meerderheid van 76 zetels in de Kamer nog geen moment een probleem is geweest, zegt ook wat. Maar ik realiseer mij dat veel mensen zullen denken: het goede moment om weg te gaan is er nooit.’

Zou u het niet vervelend vinden als het kabinet valt doordat er geen goed coalitie-overleg meer is na uw vertrek. Een nieuweling kan niet zomaar uw plek overnemen.

‘Niet zo somber. Hier staat een optimist.’

Wie moet u opvolgen?

‘Er zijn heel veel collega’s in de fractie – zowel ervaren mensen als jong talent – die dat zouden kunnen. Maar het is aan de fractie om daar dinsdag een besluit over te nemen. Zij zullen de komende dagen uittrekken om te beslissen wie de meest geschikte voorzitter is tot aan de verkiezingen.’

Zou het niet een mooi moment zijn om voor een vrouw te kiezen?

‘Er zijn al heel veel vrouwen die D66 besturen, zowel in de Eerste Kamer als in het Europees Parlement. Vandaag is er nog een vrouw als nieuwe partijvoorzitter gekozen. Er is keuze genoeg. Maar ik hoop dat ze vooral voor iemand gaan die de idealen van D66 goed voor het voetlicht kan brengen.’

Maar u gaat zich daarmee niet bemoeien?

‘Nee, absoluut niet. Ik ga letterlijk vandaag het podium af. Ik heb mezelf voorgenomen om niet het Orakel van Wageningen te worden. Als ze mijn steun zoeken, dan ben ik er. Maar het is nu echt aan de nieuwe generatie om het stokje over te nemen.’

Wat gaat u nu doen?

‘Dat weet ik nog niet.’

Er zijn allerlei speculaties, Commissaris van de Koning misschien?

‘Ik hoor van alles. De komende dagen ga ik eens rustig nadenken. Ik word dit najaar 53 jaar. Ik heb nog een hele fase voor me. Ik heb in de afgelopen veertien jaar in Den Haag geleerd dat politiek zo veelomvattend is, dat je eerst wat rust moet nemen voordat je nieuwe doelen kunt stellen.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden