Pechtold, het eloquente alternatief

Gedecimeerde partij zit in de snellift, dankzij Wilders...

den haag Alsof hij zesentwintig zetels heeft. Minimaal. Zo ontspannen drentelt Alexander Pechtold (42), fractieleider van D66 in de Tweede Kamer, over het Binnenhof. Zo frequent figureert hij in Nova, Pauw & Witteman en die andere boegbeelden van de publieke omroep, die mede bepalen wie ertoe doet. Zo gretig staat hij te dansen voor de interruptiemicrofoon in de debatzaal van het parlement en debiteert hij zijn oneliners.

‘Ik heb inderdaad overal een mening over’, beaamt hij vrolijk. ‘Dat krijg je met veel politieke ervaring.’ (Pechtold was wethouder, burgemeester en minister).

Maar zijn D66 bezet slechts drie van de 150 zetels in de Tweede Kamer, amper genoeg om een deuk in een pakje boter te slaan en een dramatisch dieptepunt in het 42­jarige bestaan van de partij.

In 1994 piekten de democraten onder Hans van Mierlo nog met 24 zetels. Nadat D66 in Balkenende III meeregeerde, de stekker uit het kabinet trok en bijna ten onder ging aan intern geruzie, werd de partij bij de verkiezingen van 2006 gehalveerd. Wat is ons bestaansrecht, had Van Mierlo zich vlak daarvoor hardop afgevraagd.

Wat volgde, was evenwel geen barre tocht door de woestijn, maar triomf. Calimero zit in de lift – de snellift, wel te verstaan: 8 zetels in de jongste peiling van TNS Nipo, 11 volgens Maurice de Hond. Interview/NSS is met zes zetels de voorzichtigste.

Het nieuwe elan is overal. Het ledental groeit; de laatste tijd melden zich elke week honderd nieuwelingen op een totaal van ruim tienduizend geregistreerde Democraten. Lokale afdelingen die op sterven na dood waren, worden heropgericht.

‘De puinhopen waren gigantisch, maar de storm is gaan liggen’, constateert Bert Bakker, oud-Kamerlid. Vandaag zal de stemming op het jaarcongres in Rotterdam, waar Pechtold een speech van een half uur heeft gepland (‘Ik maak er een Raúl Castrootje van’) er dan ook goed in zitten.

De voornaamste reden voor de populariteitsstijging? Geert Wilders. De geblondeerde voorman van de PVV is een zegen voor Pechtold, die diens diapositief is. Pechtold is het heertje, een tikje parmantig, dat in heldere bewoordingen (die afkeer van wollig taalgebruik delen de antagonisten) permanent kond doet van zijn afschuw van Wilders’ wereldbeeld én van ‘het gemoraliseer’ van het rood-christelijke kabinet.

Zijn aanhangers smullen als hij declameert: ‘Meneer Wilders, u bent een bange man’. En ze knikken instemmend als Pechtold fulmineert tegen ‘de betutteling’ en klaagt: ‘Vrouwen moeten van minister Klink langer de borst geven. Het kabinet heeft liever niet dat we winkelen op zondag. Elke week is er wel wat.’

Zelf ziet hij het graag breder. ‘Ik ben méér dan een reactie op extremisme, populisme en gemoraliseer.’ En hij wijst op de D66-agenda, waarop naast burgerlijke vrijheden en de rechtsstaat thema’s figureren als onderwijs en sociaal-economische hervormingen. ‘Zelfs als ik in een ontbijtprogramma op tv ben, begin ik over langer doorwerken.’

Die D66-agenda staat het electoraat evenwel minder helder op het netvlies, stelt Peter Kanne, opinieonderzoeker bij TNS Nipo, droogjes. ‘Als je mensen vraagt: waarom waardeert u Alexander Pechtold, zeggen ze: omdat hij eloquent en genuanceerd tegenwicht biedt aan Wilders en Verdonk.’

Tegelijkertijd, zegt Kanne, verbetert het sentiment jegens allochtonen en moslims in de samenleving sterk. Voor het eerst in jaren zijn Nederlanders vaker positief dan negatief. Dat gaat samen, zegt Kanne, ‘met Wildersmoeheid’.

Op die golf surft Pechtold. Hij behoort inmiddels volgens TNS Nipo tot de best gewaardeerde politiek leiders. In 2006 scoorde hij nog een 4,5 (op een schaal van 0 tot 10). Nu bevindt hij zich in de top tussen Jan Marijnissen van de SP en premier Jan Peter Balkenende.

De sympathisanten komen vooral bij de middenpartijen vandaan: CDA en PvdA. ‘D66 is inderdaad het redelijke alternatief aan het worden’, meent Kanne, verwijzend naar een oude verkiezingsleuze.

Er zijn meer redenen aan te voeren voor de wederopstanding. Zo werd de partij een Verdonk-Rutte-achtige strijd – die de VVD nog steeds parten speelt – tussen voormalig fractievoorzitter Lousewies van der Laan en opvolger Pechtold bespaard. Van der Laan telde haar knopen toen bleek dat ze niet de populairste was, vertrok en houdt zich in de publiciteit wijselijk op de vlakte over D66.

De partij profiteert dankbaar van de VVD-strubbelingen. ‘Omdat de VVD zich met alle macht concentreert op het heroveren van de kiezers ter rechterzijde, die door Verdonk en Wilders worden weg gesnoept, ligt de vrijzinnig-liberale flank open’, zegt Bert Bakker.

De partijen ter linkerzijde laten eveneens een gat vallen, stelt Bakker. ‘De PvdA durft niet veel. GroenLinks bekommert zich meer om voedselbanken dan om privacywetgeving, emancipatie en de rechtsstaat. Op die braakliggende ruimte liggen kansen.’

Dat het kabinet, in de woorden van Bakker, ‘slecht uit de verf komt’, vergroot de kansen. De onmacht van Balkenendes ploeg is Pechtolds kracht.

Over de gebutste kroonjuwelen van D66 – democratische vernieuwing – is het opvallend stil, nu het referendum en de gekozen burgemeester definitief om zeep zijn gebracht door het kabinet.

‘Wel uit voorraad leverbaar, niet in de etalage’, is Pechtolds credo terzake. ‘Omdat we niet moeten vervallen tot een getuigenispartij.’

Maar nu we het er toch over hebben: ‘Het gebrek aan vertrouwen in de parlementaire democratie baart me zorgen. Dat we het kabinet vijftien keer moeten vragen naar de toedracht rond de oorlog in Irak. En vijftien keer bot vangen.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden