AnalyseRenovatie Binnenhof

Pechtold als renovatiedokter is tekenend voor staat van verwarring bij Binnenhof-project

De aanstelling van Alexander Pechtold als ‘procesvoorzitter’ van de Binnenhof-renovatie bewijst dat staatssecretaris Knops de wanhoop nabij moet zijn. De voormalig D66-leider heeft drie weken om iets te doen aan het wantrouwen en de chaotische besluitvorming die het project plagen.

Het Binnenhof aan de Hofvijver in Den Haag.Beeld Freek van den Bergh / de Volkskrant

Het is een jaar geleden dat de Tweede Kamer de verbouwingsplannen van staatssecretaris Raymond Knops (Binnenlandse Zaken, CDA) afwees. Sindsdien is er geen enkele vordering gemaakt en zijn de posities alleen maar verhard. Wat Pechtold precies komt doen, is nog niet duidelijk. Zijn aanstelling is voorlopig tot aan het zomerreces, dat al over drie weken ingaat. In die korte tijdsspanne wordt hij volgens de brief van de staatssecretaris geacht ‘het Presidium (dagelijks bestuur van de Tweede Kamer, red.) en mij te adviseren over de verschillende aspecten van het renovatieproces.’

Aan die brief is volgens betrokkenen een stevig gesprek van het presidium met de staatssecretaris vooraf gegaan. ‘Onder curatele stellen is een groot woord, maar er zat veel ruis op de lijn.’ Het resultaat is tekenend voor de staat van verwarring waarin de renovatie verkeert. Pechtold wordt aangesteld als voorzitter, maar moet ook adviseren, en dat op de ultrakorte baan. Formele macht krijgt hij niet.

Die verwarring werd al in het prille begin van het project, in 2015, gezaaid. Onder verantwoordelijkheid van Stef Blok, toenmalig minister van Wonen en Rijksdienst, werden twee cruciale besluiten genomen: de aansturing van de renovatie zou niet bij de Tweede Kamer en de andere bewoners – Eerste Kamer, Raad van State, ministerie van Algemene Zaken – liggen, maar bij de regering, in casu het Rijksvastgoedbedrijf (RVB). En alles aan het project zou geheim zijn. Vanaf dat moment ging de renovatie ondergronds en kreeg het parlement een controlerende rol.

Beeld Freek van den Bergh / de Volkskrant

Met die voldongen feiten werd Raymond Knops geconfronteerd toen hij eind 2017 als staatssecretaris van Binnenlandse Zaken verantwoordelijk werd voor het project. Ook de keuze van de coördinerend architecten lag vast. Dat waren prestigieuze namen: voormalig rijksbouwmeester Liesbeth van der Pol voor de Eerste Kamer en Ellen van Loon van OMA, het bureau van Rem Koolhaas, voor de Tweede Kamer.

Verzet

Het duurde lang voor Kamerleden greep kregen op het dossier; de verbouwing van het eigen pand is geen onderwerp om je mee te profileren. Geleidelijk trokken de beide Kamervoorzitters – Ankie Broekers-Knol en Khadija Arib – de dossiers naar zich toe. Ze hadden beiden reden om ongelukkig te zijn. Broekers-Knol wilde niet dat de centrale hal van de Eerste Kamer tot trappenhuis werd verbouwd, Arib liep te hoop tegen de in haar ogen megalomane plannen van OMA, die met vergaderzalen en restaurants wilde schuiven, een tropische tuin voorstelde en veel zwart wilde aanbrengen. Ze vond de architect niet passen bij een verbouwing die volgens de Kamer ‘sober en doelmatig’ moest zijn.

Sinds die kritiek naar buiten kwam, is alle vaart uit het project verdwenen. Architect Van der Pol is – al dan niet voortijdig – met de klus gestopt. En met architect Van Loon zijn de verhoudingen dusdanig verzuurd dat niemand kan zeggen wat haar positie is. Coördinerend architect voor alles? Coördinerend architect naast Pi de Bruijn, de man die de nieuwbouw van 1992 tekende? Of architect op weg naar de uitgang? In dat laatste geval mag Knops een flinke eis tot schadeloosstelling verwachten. Terwijl veel Kamerleden al vrezen dat het budget van bijna een half miljard euro fors zal worden overschreden.

In april kreeg Knops van de Kamer een lange lijst opdrachten: geen geheimhouding tenzij de veiligheid in het geding is; stoppen met OMA als hoofdarchitect; voor 1 juli een voorontwerp presenteren. Hij zegde toe dit voorontwerp 20 juni bij de bouwbegeleidingscommissie te presenteren, waarin naast Kamerleden ook ambtenaren en medewerkers zijn vertegenwoordigd.

Compromis

Ook in het zicht van die deadline is eensgezindheid ver te zoeken. Zelfs over de aanstelling van Pechtold werden presidium en Knops het aanvankelijk niet eens. Het presidium stelde de voormalig D66-leider voor als behartiger van de belangen van de gebruikers van het gebouw, en liefst op termijn ook als voorzitter van de – tot dusver geheel onzichtbare – stuurgroep waarin alle gebruikers zijn vertegenwoordigd. Knops wilde hem juist claimen als tijdelijk manager die namens zijn ministerie het project zou vlot trekken. Het compromis is dat Pechtold aan beiden rapporteert.

Volgens Kamervoorzitter Arib is Pechtold vooral gekozen vanwege zijn kennis van het politieke proces en zijn liefde voor het gebouw. ‘Hij kan zorgen dat er geen veranderingen komen waar je niet om hebt gevraagd.’ Een crisismanager wil ze hem niet noemen. Pechtold wordt geacht met architecten en gebruikers te spreken, maar vooral ook met het Rijksvastgoedbedrijf, dat door eigenmachtig optreden volgens veel Kamerleden mét Knops verantwoordelijk is voor de stagnatie. Pechtold krijgt de komende weken een klein team tot zijn beschikking.

Beeld Freek van den Bergh / de Volkskrant

Renovatiedokter Pechtold zelf wil er ‘omwille van het proces’ niets meer over zeggen dan dat er druk op de ketel moet komen en dat hij voor 5 juli verslag uitbrengt of anders met de handen omhoog naar buiten zal komen. Hij voelt zich ‘zeer vereerd’ dat aan hem gedacht is, en meldt nog dat hij geen vergoeding ontvangt voor zijn diensten. 

Zijn grootste uitdagingen: het wegnemen van het wederzijds wantrouwen tussen Kamer, architecten en Rijksvastgoedbedrijf. En het ontwarren van de chaotische besluitvorming met rollen voor stuurgroep, presidium, Kamercommissie Binnenlandse Zaken, bouwbegeleidingscommissie, werkgroepen, RVB en staatssecretaris. Mocht dat in drie weken lukken, dan is een wonder verricht. 

Alles aan het Binnenhof is politiek, ook potpalmen

Het Binnenhof is niet van het Rijksvastgoedbedrijf, en niet van de politici. Het is van ons allemaal. We moeten kunnen meekijken en - oordelen. Lees de verslaggeverscolumn van Ariejan Korteweg.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden