Nieuws Klimaat

PBL geeft beide klimaatkampen een beetje gelijk over CO2-heffing

Met een generieke CO2-heffing voor de industrie ligt het klimaatdoel voor deze sector binnen handbereik. Dat concludeert het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) na doorrekening van de voorstellen van GroenLinks en PvdA. Zo’n vaste prijs per ton broeikasgas is volgens het PBL een effectievere manier om de klimaatdoelen te halen dan het industrieplan uit het concept-Klimaatakkoord.

Jongeren spijbelen om actie te voeren tegen klimaatverandering. Beeld ANP

Aan die conclusie zit wel een grote ‘maar’: zo’n CO2-heffing vergroot het risico dat vervuilende bedrijven hun activiteiten naar het buitenland verplaatsen. Het PBL schat in dat eenderde tot de helft van de industriële bedrijven gevoelig is voor de verhuisprikkel van een CO2-heffing.

De CO2-heffingsvarianten van de twee oppositiepartijen verlagen de schadelijke uitstoot van de Nederlandse industrie in 2030 met minstens 11 en maximaal 24 megaton, berekent het PBL. Daarmee wordt de doelstelling van 14,3 megaton waarschijnlijk ruim gehaald. Het concept-Klimaatakkoord dat de klimaattafels in december presenteerden, haalt dat doel niet. De industrie komt daarin niet verder dan 6 tot 14 megaton reductie, constateerde het PBL medio maart.

De oppositiepartijen PvdA en GroenLinks waren van meet af aan kritisch over het concept-Klimaatakkoord, omdat daar geen CO2-heffing in staat. Rechtstreekse beprijzing van de CO2-uitstoot is volgens nogal wat deskundigen de effectiefste manier om de industrie aan te zetten tot het beperken van schadelijke emissies. PvdA en GroenLinks vroegen het PBL daarom hun eigen heffingsvarianten door te rekenen.

Salomonsoordeel

De lang verwachte PBL-analyse van die voorstellen mondt uit in een salomonsoordeel: het planbureau geeft beide kampen in het klimaatdebat een beetje gelijk. Enerzijds bevestigt het PBL dat het rechtstreeks beprijzen van industriële emissies een erg effectieve methode is om de broeikasgasuitstoot van de industrie te verlagen. Dat is wat PvdA, GroenLinks, D66, ChristenUnie en de milieubeweging steeds hebben betoogd en wat ook al bleek uit andere onderzoeken, onder andere van De Nederlandsche Bank.

Anderzijds bevestigt het PBL dat er een reëel risico is dat sommige bedrijven productie en investeringen naar het buitenland zullen verplaatsen als Nederland in zijn eentje een CO2-heffing voor de industrie invoert. Dat is ook waar VVD, CDA en SGP bang voor zijn. Die partijen willen daarom geen directe CO2-beprijzing. Als bedrijven hun productie verplaatsen in plaats van die te vergroenen, schiet het klimaat daar per saldo weinig mee op. Dan stoten die bedrijven minder CO2 uit in Nederland (reductiedoel gehaald), maar juist meer in het buitenland (ijsberen overleden).

Of het invoeren van een generieke CO2-heffing al dan niet verstandig is, hangt grotendeels af van de omvang van dat zogenoemde ‘weglekeffect’. Hoeveel multinationals zullen hun activiteiten daadwerkelijk verplaatsen? Laat dat nou net de vraag zijn waar het PBL en het Centraal Planbureau (CPB) geen antwoord op hebben. Daarvoor moeten ze meer onderzoek doen en die tijd was hun niet gegund, laten de planbureaus weten. Aan het berekenen van koopkracht- en begrotingseffecten heeft het CPB zich ook nog niet gewaagd.

Een CO2-heffing heeft op landelijk niveau andere gevolgen dan op bedrijfsniveau, schrijft het PBL. ‘De gevolgen op korte termijn en voor afzonderlijke bedrijven kunnen groot zijn, maar op langere termijn en voor de Nederlandse economie als geheel zijn ze beperkt. Voor evenwichtig beleid is het van belang met beide niveaus rekening te houden.’

Het kabinet werkt inmiddels aan een eigen variant van een CO2-heffing, omdat de industrie de gewenste emissiereductie anders niet zal halen. Het nieuwe kabinetsplan, verwacht in juni, moet die alsnog binnen bereik brengen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.