Pavarotti?

Luciano Pavarotti treedt vanavond op in de Amsterdam Arena. Is hij de grootste tenor aller tijden, of heeft hij de opera als kunstvorm in de uitverkoop gedaan?...

Marco Bakker, bariton: 'De kwaliteit van Pavarotti's stem is boven alle twijfel verheven. Die man wordt terecht enorm bewonderd. Overigens vind ik hem niet de grootste tenor. Domingo's fluwelen stemgeluid vind ik mooier. Pavarotti heeft de opera toegankelijk gemaakt, maar hij is een beetje té populair geworden. Mijn vrouw heeft laatst met hem gedineerd op Capri, toen ze daar een filmprijs kreeg. Hij wordt dan zwaar bewaakt, het is een heel circus. Met Henk Poort en Ernst-Daniël Smid zingen wij als de Drie Baritons ook populaire dingen. Maar we overschrijden artistiek gezien geen grenzen. Ik ben ervan overtuigd dat Pavarotti dat ook niet beoogt, maar niet dat hij daar altijd in slaagt. En hij is een beetje zwaar hè, eufemistisch uitgedrukt. In Duitsland zeiden ze vroeger: Die Stimme muss schwimmen im Fett. Maar dat is onzin. Je moet juist een heel fit lichaam hebben om optredens vol te houden. Pavarotti moet zijn reserves halen uit de vetopslag. Dat kan niet gezond zijn.'

Peter de Caluwé, artistic administrator bij de Nederlandse Opera, verantwoordelijk voor de casting: 'Pavarotti is voor elke rechtgeaarde operaliefhebber een van de mooiste stemmen van de twintigste eeuw. Maar bij opera is ook het acteren belangrijk, en daarin schiet hij enorm te kort. Hij kan geen heldenrol neerzetten op het toneel, alleen het sulletje speelt hij geloofwaardig. Bovendien is hij compleet onbetaalbaar. De gangen in het Muziektheater zijn weliswaar breed genoeg voor Pavarotti, maar hij past absoluut niet in ons budget.'

Cora Canne Meijer, mezzosopraan en zangpedagoge: 'Pavarotti is een uitstekende zanger, beroemd om zijn hoge C, zijn stralende hoogte. Dat maakt hem niet de grootste tenor, ieder heeft weer andere kwaliteiten. Hij is erg gericht op roem en geldverdienen. Ach ja, het hele systeem is verzakelijkt, dat ligt niet alleen aan Pavarotti. Ik vind die verzakelijking uiteraard jammer, want het gaat ten koste van het verfijnen van kunst en het bereiken van idealen. '

Harry Mens, makelaar en societykenner: 'Ik ken Pavarotti heel goed, ben ook vaak bij hem thuisgeweest. Als hij me ziet, zegt hij ''Dag Harry''. Hij is een lieve man, hij is alleen onaardig voor mensen die hem naar de bekende weg vragen. Ligt hij net lekker in zijn hangmat, komt er weer een journalist aan. In 1991 heb ik hem voor een concert naar Nederland gehaald, toen was hij zeker twintig kilo zwaarder. In dat soort kringen geldt natuurlijk, hoe zwaarder hoe beter, maar volgens mij heeft hij nog genoeg vet om zich door vanavond heen te zingen. Overigens vind ik wel dat dit zijn laatste optreden in Nederland moet zijn. Hij is toch een beetje op zijn retour, en stoppen moet je op het hoogtepunt.'

Gerrit Bloothooft, natuurkundige, gespecialiseerd in de akoestiek van stem en spraak: 'Ik vind hem een groot tenor, maar niet exceptioneel. Stemwonders bestaan volgens mij niet, maar Pavarotti heeft wel alle mooie condities waar een stem gebruik van kan maken. Dat maakt hem een zangtalent, zoals je talenten hebt op ieder gebied. Drie onderdelen zijn van belang voor een stem: de longen, het strottehoofd - met stemspieren en stemplooien - en de articulatie - afhankelijk van tong en kaken. Pavarotti's gewicht draagt misschien bij aan een dramatische presentatie, maar het heeft natuurkundig helemaal niets met een mooie stem te maken. Alle geluid gaat gewoon via de mond. Longen en middenrif moeten niet zozeer sterk, maar wel buitengewoon flexibel zijn.'

Pieter Alferink, impresario, gespecialiseerd in zangers: 'Pavarotti heeft een zeer commerciële aanpak. Dat is niet optimaal in het belang van de opera, hoewel hij het fenomeen wel dichter bij een groot publiek gebracht heeft. Dat hij de opera besmet, is onzin. De opera laat zich niet in de uitverkoop brengen. Daarvoor heeft het te veel traditie. In 1981 had ik hem in een serie zitten. Hij trad toen op in het concertgebouw, toen merkte ik al dat hij een beetje de commerciële kant opging. Ik was overigens niet superenthousiast. Zijn timbre ligt me niet.

'

Charles van Tassel, bariton en docent zang op het Sweelinck conservatorium: 'Pavarotti is zonder meer een van de grootste tenoren. Waarschijnlijk was hij op zijn best in zijn vroege jaren, zijn hoge Belcanto-repertoire was echt spectaculair. Daarna is hij de populaire kant op gegaan, veel zwaarder werk ook gaan zingen.

'Ik kan niet zeggen dat hij voor mijn leerlingen een voorbeeld is. Op het moment is er geen enkele Italiaanse tenor onder mijn studenten. Die stem komt niet vaak voor, en daarnaast betrekkelijk weinig mannen studeren zang. Overigens leiden wij leerlingen op om vooral kritisch te luisteren, en zich niet slaafs op te stellen als imitator van de een of ander.'

Corine de Vries

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden