Pauw en Jinek naspelen om radicalisering tegen te gaan

Talkshowaanpak van 3 Rotterdamse scholen heeft effect: 'Je gaat meer naar de ander luisteren'

Op drie Rotterdamse scholen spreken leerlingen met elkaar in een echte talkshow, om radicalisering en polarisatie tegen te gaan. Dat blijkt te werken.

Leerlingen van het Zadkine College in Rotterdam die deelnamen aan de talkshow. Beeld Guus dubbelman / de Volkskrant

Op het Carré College (vmbo) in Rotterdam wordt Pauw & Jinek nagespeeld. Het gaat er professioneel aan toe. Khalid Haddouti (15) is de presentator, Othman Darnoun (16) gast aan tafel. Andere leerlingen vormen het publiek. Er zijn ook straatinterviews gehouden.

Denderende onderwerpen komen langs. Over een 'donkere man' die een broodje at in de bus en vervolgens door de politie hardhandig werd gearresteerd. Over leden van de Haagse rapgroep SFB (Strictly Family Business) die op beschuldiging van seksueel misbruik vastzaten in een Surinaamse gevangenis. Over internationaal terrorisme en 'de moslimban' van de Amerikaanse president Donald Trump.

Presentator Haddouti vindt de moslimban het interessantst. 'Dat heeft met mijn religieuze achtergrond te maken', zegt hij. 'Als je uit moslimlanden komt, mag je Amerika niet meer in. Dat vind ik onrechtvaardig.' Na het gesprek heeft hij 'een heel klein beetje begrip' gekregen voor Trump. 'Het komt door het slechte beeld dat bestaat van moslimlanden. Maar het zijn terroristen die de islam zwart maken. Niet de moslims.'

De presentator en zijn gast melden zich een paar maanden later op het Zadkine (mbo) in Rotterdam voor de opnamen van een videofilm waarin leerlingen van drie scholen terugkijken op de ervaringen die ze hebben opgedaan met een talkshow. Behalve Carré en Het Zadkine heeft ook het Rotterdams Vakcollege de Hef meegedaan aan het project The Way We See dat radicalisering en polarisatie onder de leerlingen tegen moet gaan. Het wordt betaald door de gemeente Rotterdam.

'We kunnen opvattingen die snel als radicaal worden beschouwd beter bespreken dan ze bij voorbaat als bedreigend wegzetten', zegt Faïrouz ben Salah, de bedenkster. Radicalisme is volgens haar ook een vorm van maatschappijkritiek. Door jongeren te laten praten in zoiets spannends als een talkshow voelen ze zich minder snel bedreigd of buitengesloten en gaan ze minder vaak over tot (verbaal) geweld, is het idee.

Ben Salah: 'Jongeren, zeker leerlingen in het beroepsonderwijs, en risicogroepen zijn vaak onderwerp van debat zonder dat ze daar zelf aan deelnemen. Er wordt voortdurend over hen gesproken. Ik wil groepen die verbaal minder sterk zijn en nauwelijks toegang krijgen tot de media helpen een podium te creëren, zodat ze meer gaan deelnemen aan debatten. En niet zo snel het probleemstempel opgedrukt krijgen.'

Jeroen Pauw. Beeld ANP Kippa

Aanvankelijk had ze hen maatschappelijke problemen willen laten visualiseren. Jongeren zouden fotoseries maken met hun smartphone over thema's die hen bezighouden. Ben Salah: 'Dat sprak te weinig aan. Jongeren maken zelf al foto's, zijn actief op sociale media, op Instagram. Bovendien nodigen foto's niet zo uit tot reflectie. Toen dacht ik aan talkshows, die zijn veel sexier.'

Ze vond het 'tamelijk ingewikkeld' om scholen voor haar plan te enthousiasmeren. Scholen zijn al overbelast, krijgen allerlei maatschappelijke problemen op hun bordje geschoven. Angst was er ook voor stigmatisering. Radicalisme en polarisatie zijn gevoelige thema's.

Bewustwording

Uiteindelijk deden Carré, het Zadkine en De Hef (scholen met gemengde leerlingengroepen) mee, zonder er de sticker radicalisering op te plakken. Zij integreerden de talkshows in hun lessen maatschappijleer of burgerschapskunde. Om, zeggen de docenten van de scholen, 'maatschappelijke bewustwording in gang te zetten, verschillende invalshoeken bespreekbaar te maken, mediawijsheid te bevorderen'. Idealiter wordt polarisatie daardoor tegengegaan: leerlingen kunnen zich beter in elkaar inleven.

Voorafgaand aan de talkshow, die werd gefilmd door professionele beeldjournalisten, kregen klassen de opdracht het nieuws te volgen en onderwerpen te selecteren. Uit alle voorstellen moesten de leerlingen, beargumenteerd, een keuze maken van vier onderwerpen die aan de talkshowtafel en in de straatinterviews zouden worden gefileerd.

Eva Jinek.

De donkere man met het broodje in de bus haalde in twee scholen de eindselectie. 'Het zou mij ook kunnen overkomen', zegt tafelgast Darnoun. 'Je hebt honger, eet een broodje in de bus. Je weet niet dat dat tegen de regels van de busmaatschappij is. Maar er zijn altijd twee verhalen. Misschien voelde de buschauffeur zich wel bedreigd omdat de jongen niet stopte met eten en hem zomaar zou kunnen aanvallen.'

Presentator Haddouti: 'Maar die jongen had geen mes. Hij deed niets verkeerd.' Darnoun begrijpt ook niet waarom de agenten zo agressief waren. Het filmpje van zijn arrestatie ging viral.

Drie meiden van het Zadkine (afdeling Sociaal Werk) zeggen door de discussies in hun gemengde klas meer respect te hebben gekregen voor klasgenoten met andere meningen. 'Je denkt altijd dat jouw mening de juiste is', zegt Melike Kuzu (17), die de rol had van deskundige. 'Op Facebook krijg je soms heel nare comments. Door dit project weet ik dat er een reden is waarom iemand zo denkt. Je gaat meer naar de ander luisteren.'

Lees verder onder de afbeelding.

Leerlingen van het Carré College. Beeld Guus dubbelman / de Volkskrant

Waarheid

Bij het Zadkine kwamen het weigeren van de hoofddoek in publieke functies, de terreurgroep Boko Haram, de sociale dienstplicht en armoede en de schuldenproblematiek aan bod. Shristha Jagan (23), de presentator, vond het aanvankelijk benauwend om met het nieuws aan de slag te moeten. 'Ik hoef het nieuws niet dagelijks onder mijn neus geduwd te krijgen, ik trek het me te veel aan.' Uiteindelijk realiseerde ze zich dat echt groot nieuws 'mij altijd wel weet te vinden'. 'Er wordt over gesproken op school, in de tram: heb je het al gehoord van Trump! Nieuws raast soms over sociale media. Wat is wel en niet waar, denk je. Dan ga je bronnen zoeken. Dat deed ik voor het project ook al.'

Ze is nog sceptischer geworden over de media. 'Dr. Phil vond ik altijd een leuk praatprogramma. Nu weet ik dat alles gescript is. Veel talkshows zijn alleen uit op hoge kijkcijfers. Ik ben bang dat ik nooit de echte waarheid zal vinden.'

Anisha Suraya Gajahdhar (17) van De Hef, zorg en welzijn, is de straat op gegaan om voorbijgangers over Trump te interviewen. Tot haar verbazing was iedereen negatief over hem. 'Eentje was zo boos, die had Trump wel willen ophangen.' Ze vond het een uitdaging mensen te interviewen die ze niet kende. 'Zo grappig, iedereen werkte mee. Ik weet, de wereld is verpest, maar dit was wel positief.'

Haar klasgenoot Mahnoor Siddiqui (15) zat in het publiek. Aan het slot van de talkshow mengde ze zich in 'de boeiende discussie' over 'de Nederlander'. Door de leerlingen ingebracht vanwege de open brief van premier Rutte gericht aan alle Nederlanders, waarin hij de aanval opent op de hufterigheid. Siddiqui: 'Iedereen denkt: een echte Nederlander heeft blond haar, blauwe ogen en eet kaas. Dat is de buitenkant. Aan de talkshowtafel werd de vraag gesteld: voel je je ook Nederlander? Moeilijk, ik weet niet wat ik voel.'

Gajahdhar: 'Ik voel me wel Nederlander. Ik spreek Nederlands, heb een Nederlands paspoort.'

De docenten maatschappijleer zijn zo enthousiast over de talkshows dat ze die een vaste plek willen geven in hun lessen. 'Belangrijk is dat leerlingen kijken naar het verhaal achter een mening, naar andere bronnen', zegt Gwendolyn Westerberg van De Hef. 'Ze leren dat vrijheid van meningsuiting ook geldt als anderen er anders over denken. En dat een mening pas een mening is als je er argumenten voor hebt.'

Docent Faouzi Achbar van Carré heeft de talkshowvideo op de ouderavond getoond. 'Zo bereiken we een groter publiek. De video schept ruimte om moeilijke onderwerpen voor ouders en kinderen bespreekbaar te maken.' Liefst zou hij wekelijks zo'n show maken. Achbar: 'Talloze berichten komen op de leerlingen af. Hoe bespreken ze dat? Het is goed dat in de vertrouwde setting van de school te doen.'

Leerlingen gaan genuanceerder denken

Radicalisering en polarisatie zijn gevoelige thema's in het onderwijs. Uit angst voor stigmatisering houden scholen zich meestal verre van preventieprojecten op dit terrein. Onder een andere noemer (' mediawijsheid', 'maatschappelijke weerbaarheid') heeft dit soort projecten een grotere kans van slagen. Dit blijkt uit de evaluatie van het talkshowproefproject The Way We See door de faculteit Maatschappij en Gedragswetenschappen van de Universiteit van Amsterdam.

'De verwachting was dat wanneer jongeren openstaan voor verschillende meningen en een maatschappelijk vraagstuk vanuit verschillende invalshoeken kunnen benaderen, zij minder kwetsbaar worden voor radicale, veelal eendimensionale ideeën', zegt de programmaleider van de Rotterdamse aanpak tegen radicalisering en polarisatie. Die veronderstelling is volgens haar waargemaakt. Ondervraagde leerlingen lijken meer open te staan voor tegenargumenten en zelf ook genuanceerder over bepaalde problemen te zijn gaan nadenken.

Een onverwachte uitkomst van de pilot is dat de leerlingen, doordat ze zich in de actualiteit zijn gaan verdiepen, zich meer bewust zijn geworden van discriminatie en uitsluiting.

De talkshow als instrument tegen radicalisering is ook opgepakt door een groep Nederlandse jongeren. Onder de naam Give it up 4 talks & Dialogue spreken zij online over onderwerpen als religie en identiteit, woedemanagement, leiderschap en de inclusieve samenleving.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.