Paus op Cuba

HET BEZOEK van paus Johannes Paulus II aan Cuba kreeg zondag een indrukwekkend hoogtepunt. Op het immense Plein van de Revolutie in Havana preekte de paus voor een gehoor van honderdduizenden Cubanen....

Veel Cubanen moeten zich hebben afgevraagd of het een droom was die ze daar aanschouwden of werkelijkheid. De door de paus in alle rust, haast gemoedelijk uitgedragen religieuze én politiek-sociale boodschap verschilt op hoofdpunten hemelsbreed van die van Castro en de communisten. Uitsluitend hun ideeën mochten tot nog toe op Cuba in het openbaar worden verkondigd.

Alleen al het feit dat de paus in de praktijk het pluralisme waarvoor hij pleit kon introduceren, maakt zijn bezoek tot een voor Cuba historische en revolutionaire gebeurtenis. Westerse toehoorders zullen waarschijnlijk niet meteen opgewonden raken van begrippen als 'een cultuur van liefde en leven', 'waarheid', 'verzoening', of van het opeisen van een maatschappelijke rol voor de kerk. Maar zulke woorden zijn iets ongekends in een totalitair systeem waar de enige waarheid die van de Partij is, een voortdurende onverzoenlijke strijd met de kapitalistische vijand wordt gepredikt en de centrale leuze luidt: 'Het vaderland of de dood, wij zullen overwinnen' De vroegere kardinaal van Krakow, Karol Woytila, die het communisme van binnenuit heeft leren kennen, is zich van het effect van zijn woorden ongetwijfeld bewust.

Dat effect is niet onmiddellijk meetbaar (zelfs in Polen duurde dat langer dan een jaar), maar kan worden omschreven als een toenemend zelfbewustzijn onder de bevolking, die in de zelfstandiger optredende katholieke kerk een bondgenoot vindt tegen armoede, onrecht en onvrijheid.

De paus heeft op Cuba ook het Amerikaanse handelsembargo en meer in het algemeen het neo-liberalisme en 'de blinde krachten van de markt' veroordeeld. Die kritiek deelt hij met Castro. Maar het idee dat het pausbezoek daarom ook Castro ten goede kan komen, of dat hier sprake is van een historische verzoening, klopt niet. Want Castro's revolutie is economisch, politiek en moreel failliet, Cuba is ontgoocheld en verarmd.

Toch is de blijkbaar goede verstandhouding tussen Castro en Johannes Paulus van betekenis. De paus zet zich in voor contact tussen een opener Cuba en Zuid- en Noord-Amerika. Voor de Cubanen is het van levensbelang of Castro die brug durft te betreden. Het perspectief op een vreedzame overgang staat of valt ermee.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden