Paus komt Beijing tegemoet: leiders ondergrondse kerk ingeruild voor staatsbisschoppen

Het Vaticaan wil China tegemoetkomen met de erkenning van zeven bisschoppen die door de Chinese staatskerk zijn benoemd. Met die knieval voor Beijing, die officieel nog niet is bevestigd, zou paus Franciscus onderhandelingen over verzoening met de Volksrepubliek China willen vlottrekken. Binnen de katholieke kerk is felle weerstand tegen het inruilen van hoogbejaarde bisschoppen voor door de communistische staat goedgekeurde geestelijken.

Een Chinese man bid in een katholieke kerk in Beijing. Beeld epa

In 1951 verbrak China alle banden met het Vaticaan. Ruim twaalf miljoen Chinese katholieken moesten zich onder toezicht van een overheidsorganisatie organiseren in staatskerken. Maar velen van hen bleven de paus trouw in ondergrondse kerken. Oudere katholieken hebben die loyaliteit aan Rome met vervolging en zelfs jarenlange gevangenisstraffen moeten bekopen.

Benoemingenpolitiek

Rome en Beijing benoemen al jaren hun eigen priesters, bisschoppen en andere geestelijken. Soms waren China en het Vaticaan het na informeel overleg eens over een kandidaat, maar in zeven gevallen moest Rome niets van de door de Chinese staat uitgekozen bisschoppen hebben. Twee zijn zelfs openlijk geëxcommuniceerd.

De benoemingenpolitiek is een struikelpunt in de onderhandelingen over verzoening, die nu al vier jaar duren. Met herstel van diplomatieke betrekkingen met China hoopt de paus de gespleten Chinese geloofsgemeenschap, uiteengevallen in staatskerken en ondergrondse kerken, te verenigen.

Ook een argument is de steeds strengere controle van de communistische partij op het religieuze leven. Of het nu met nieuwe wetgeving is - die geloofsgemeenschappen verplicht voor dagelijkse activiteiten als godsdienstonderwijs en pelgrimages toestemming te vragen van de overheid - of met het slopen van illegaal gebouwde kerken. Als Rome niet snel diplomatieke banden aanknoopt, gaat de deur misschien voorgoed op slot, zo vrezen diplomaten van het Vaticaan. En dat terwijl de protestante concurrentie in China juist zoveel terrein wint, met 60 tot 100 miljoen christenen.

Chinese katholieken in de Xuanwumen-kerk in Beijing. Beeld epa

'Verraad'

Nu zou er een overeenkomst zijn bereikt waarbij Rome alle bisschoppen erkent die voorheen als illegaal werden verketterd. Die concessie zou de weg vrijmaken voor een constructie waarbij Rome in de toekomst vetorecht krijgt over kandidaten die de Chinese staatskerk voordraagt. Al bevestigt het Vaticaan niet dat de afspraak rond is.

Maar twee bejaarde bisschoppen die de paus trouw zijn, kregen eind vorig jaar inderdaad een delegatie uit Vaticaanstad op bezoek die hen verzocht plaats te maken voor bisschoppen uit de staatskerk.

Dat stuit op verzet binnen de katholieke kerk. De gepensioneerde Hongkongse kardinaal Joseph Zen, verklaard tegenstander van de manier waarop het Vaticaan Beijing tegemoetkomt, ging deze week over tot een ongebruikelijke actie. Op zijn website publiceerde hij een uitgebreid verslag van een vertrouwelijk gesprek met de paus over het lot van de 88-jarige bisschop Zhuang van Shantou. Zhuang is kapot van het feit dat hij opzij wordt gezet voor een bisschop van de staatskerk.

Zen beschuldigt het Vaticaan van 'verraad' door een dealtje te sluiten met een 'totalitaire staat'. 'Als ik het struikelblok ben voor een overeenkomst tussen het Vaticaan en China, en dat een slechte overeenkomst is, vervul ik die rol van harte,' aldus Zen. Hij stelt dat de paus niet goed op de hoogte wordt gehouden van de onderhandelingen met Beijing. Een woordvoerder van het Vaticaan ontkent dat, zonder op Zens overige aantijgingen richting de Vaticaanse diplomatieke dienst in te gaan.

De gepensioneerde Hongkongse kardinaal Joseph Zen ontmoet Paus Franciscus. Beeld ap

Kerstmis in China

In 1949 smeet China alle buitenlandse missionarissen de Volksrepubliek uit. Een deel van de 12 miljoen Chinese katholieken bleef loyaal aan Rome in ondergrondse kerken, anderen zochten hun heil bij een staatskerk. En ook daar vieren ze kerst.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden