Paus Franciscus

De nieuwe paus moet de kerk ingrijpend hervormen. Hij kan het gezicht van een ander type kerk worden.


Met de verkiezing van de Argentijnse kardinaal Bergoglio tot paus heeft de rooms-katholieke kerk zowel een pastor als een hervormer als leider gekozen. De titel van een paus luidt 'pontifex maximus': optimale bruggenbouwer. Van Franciscus wordt verwacht dat hij tegenstellingen en conflicten in de kerk op pastorale wijze oplost. Daarnaast moet hij de kerk zo hervormen, dat er een einde komt aan de interne verdeelheid.


Dat is hard nodig, want de kerk is door de stroom misbruikschandalen, de interne corruptie, financiële problemen en falend bestuur niet alleen ernstig in opspraak geraakt, maar nu ook zo verdeeld dat ze niet meer weet hoe ze de problemen moet oplossen. Hervormingen moeten de kerk een nieuw elan geven, zodat zij uit de diepe crisis geraakt.


De keuze voor een paus van buiten, die de intriges en rituelen van het Vaticaan nauwelijks kent, maakt duidelijk dat het bestuursapparaat van de kerk, de curie, eindelijk inziet dat er iets moet veranderen. Waar vorige pausen het Vaticaan het Vaticaan lieten omdat hervormingen ondoenlijk leken, heeft Franciscus de uitdrukkelijke opdracht gekregen de curie te hervormen. Mocht hem dat lukken, dan doet hij de naam van de grote middeleeuwse kerkhervormer Franciscus van Assisi eer aan. Het Romeinse centralisme maakt dan hopelijk plaats voor een minder hiërarchische, transparantere wijze van besturen. Of hem dat zal lukken, zal vooral afhangen van zijn persoonlijkheid en charisma.


Eenvoud als wapen heeft Bergoglio tot nu toe geen windeieren gelegd. Met zijn balkonscène in de Sint-Pieter, waar hij aan de bevolking van Rome en die van de wereld werd voorgesteld, zette hij direct de toon voor zijn pontificaat. Franciscus blijkt een man die, anders dan zijn intellectualistische en formele voorganger Benedictus XVI, wél gevoel heeft voor wat er leeft onder mensen. Sloppenwijken kent hij net zo goed als zijn studeerkamer. Maar het is de vraag of die eenvoud genoeg is.


De waslijst aan problemen is groot, de verwachtingen hooggespannen. Naast het invoeren van interne hervormingen moet de nieuwe paus secularisatie in het Westen tegengaan, armoede in de derde wereld helpen bestrijden en niet in de laatste plaats de kerk weer geloofwaardig zien te maken. De wijze waarop Rome met de misbruikschandalen omgaat, schiet in pastoraal opzicht te kort. Een minder formele koers (de daders hebben schuld, de kerk niet) en echte pastorale bewogenheid onder deze nieuwe paus zouden die geloofwaardigheid bevorderen.


Franciscus is een welwillend en verwachtingsvol onthaal ten deel gevallen. Toch vallen, juist uit Argentinië, de eerste kritische geluiden te beluisteren. Tijdens de militaire dictatuur van Jorge Videla (1976-1983) zou hij als kerkelijk leider te weinig stelling hebben genomen tegen het regime en daardoor aan moreel gezag hebben ingeboet.


Maar vooralsnog lijkt paus Franciscus het gezicht te worden van een ander type kerk, met hopelijk meer begrip voor de diversiteit aan opvattingen inzake seksuele moraal, celibaat, homoseksualiteit en de positie van vrouwen. Dat zou een eerste stap in de goede richting zijn, al valt niet te verwachten dat de kerkelijke lijn ten aanzien van de moraal sterk zal veranderen. Maar misschien wil deze Argentijnse paus meer, en verandert hij de kerk ingrijpender dan verwacht. Paus Johannes XXIII, een paus van wie niemand veel verwachtte, riep in de jaren zestig onverwachts het Tweede Vaticaans Concilie bijeen om de kerk te moderniseren. Wellicht dat de 'nederige paus' Franciscus ook een verrassing in petto heeft.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden