Vooruitblik

Paus als pelgrim op reis in de no go zones van Mexico

In vijf dagen gaat paus Franciscus vooral naar uithoeken van Mexico. Hij komt om te bidden, maar ook om een statement te maken tegen geweld, corruptie en drugshandel.

Marjolein van de Water
Op veel plaatsen in Mexico heeft de locale bevolking een burgerwacht ingesteld om geweld door kartels tegen te gaan, zoals hier in het dorp Tancitaro in de provincie Michoacán Beeld Julius Schrank
Op veel plaatsen in Mexico heeft de locale bevolking een burgerwacht ingesteld om geweld door kartels tegen te gaan, zoals hier in het dorp Tancitaro in de provincie MichoacánBeeld Julius Schrank

De Mexicaanse president Enrique Peña Nieto had paus Franciscus al twee keer eerder gevraagd naar Mexico te komen. Hij arriveert vrijdagavond eindelijk - na een ingelaste tussenstop in de Cubaanse hoofdstad Havana voor een historische ontmoeting met de Russisch-orthodoxe patriarch Kirill. Maar het is de vraag of het pauselijk bezoek aan de verwachtingen van Peña Nieto zal voldoen. Franciscus bezoekt namelijk de door armoede en geweld geteisterde uithoeken van het land en brengt de regering daarmee ernstig in verlegenheid.

'Mexico is een land van corruptie, geweld en drugshandel', zei Franciscus onlangs in een televisieboodschap tegen de Mexicanen. 'Ik wil die problemen niet onder het tapijt schuiven. Integendeel.' De paus riep de bevolking op 'elke dag te vechten tegen de corruptie, de georganiseerde misdaad en de oorlog'. Zijn woorden hebben invloed in het land, waar ruim 80 procent van de bevolking katholiek is.

Peña Nieto zit niet te wachten op kritische beschouwingen. De president ligt onder vuur, omdat hij er niet in slaagt het geweld aan banden te leggen en de mensenrechten te beschermen. In het afgelopen decennium vielen bijna 200 duizend doden in de oorlog tussen drugskartels en regeringstroepen. Er zijn 27 duizend vermisten, het aantal aangiften van marteling door regeringstroepen neemt toe en de armoede stijgt.

Te koop: paussouvernirs Beeld afp
Te koop: paussouvernirsBeeld afp

Vinger op de zere plek

Franciscus legt bij zijn vijfdaagse bezoek vrijwel dagelijks de vinger op zere plekken. Hij draagt bijvoorbeeld zondag een mis op in Ecatepec, de 'feminicide hoofdstad' van Mexico. Sinds 2012 zijn ruim zeshonderd vrouwen vermoord in deze gemeente van 1,5 miljoen inwoners. Gelegen op nog geen vijftig kilometer van Mexico-Stad is Ecatepec een belangrijke uitvalsbasis voor drugskartels die hun invloed in de hoofdstad willen vergroten. De bevolking leeft er constant in angst. De Mexicanen zetten 20 duizend politieagenten in om de paus in Ecatepec te beveiligen. De drugsoorlog staat ook dinsdag op het programma, als hij jongeren bezoekt in Morelia. Het is de hoofdstad van de deelstaat Michoacan, die wordt verscheurd door geweld van drugsbendes, paramilitairen en het leger.

Maandag reist de paus naar Chiapas, met stip de armste deelstaat van het land. Ruim driekwart van de bevolking leeft hier onder de armoedegrens.

Chiapas kreeg in de jaren negentig wereldwijd bekendheid door de gewapende opstand van de Zapatistas, een rebellenbeweging van indianen die streven naar autonomie. Nog altijd zijn er militairen en paramilitairen in de regio actief om te voorkomen dat de Zapatistas aan invloed winnen.

Franciscus zal in Chiapas met vertegenwoordigers van verschillende inheemse gemeenschappen spreken en een decreet uitvaardigen dat inheemse talen toegestaan zijn in katholieke kerkdiensten. Ook in de mis die hij er zelf opdraagt, zal in drie inheemse talen worden gezongen - een belangrijk gebaar in een land waar steeds meer indianen het katholieke geloof de rug toekeren.

Bezoek aan Ciudad Juárez

Het meest in het oog springt zijn bezoek aan Ciudad Juárez, een gewelddadige stad pal aan de grens met de Verenigde Staten. Franciscus gaat naar het ijzeren hek dat beide landen van elkaar scheidt om te bidden voor de migranten die zijn gestorven in hun pogingen de overkant te bereiken. Het is een politiek beladen daad, ook omdat Amerikaanse politici als Donald Trump ervoor pleiten miljoenen Latijns-Amerikaanse migranten het land uit te zetten.

Franciscus heeft er nooit een geheim van gemaakt dat hij begaan is met migranten. Zijn eerste reis als paus ging naar Lampedusa, het Italiaanse eiland dat destijds door migranten werd overspoeld. De kerkelijk leider, zelf als zoon van Italiaanse migranten geboren in Argentinië, hekelde toen de 'globalisering van onverschilligheid' over het lot van de duizenden migranten die sterven tijdens hun zoektocht naar een beter leven.

Ook in Mexico is nog veel te winnen op dat vlak. Migranten vallen er niet alleen ter prooi aan criminele organisaties, ook de autoriteiten nemen het niet al te nauw met de rechten van de tienduizenden Midden-Amerikaanse migranten die jaarlijks het land doorkruisen. Een groeiend aantal van hen wordt zonder pardon het land uitgezet, vaak naar landen waar hun leven ernstig gevaar loopt.

null Beeld Julius Schrank
Beeld Julius Schrank

Het bezoek van de paus komt op een moment dat veel Mexicanen het vertrouwen in hun autoriteiten hebben verloren. Steeds opnieuw blijkt dat de politie nauw samenwerkt met de drugskartels en dat politici hun campagnes laten betalen door criminele organisaties.

President Peña Nieto probeert intussen krampachtig het geweld te negeren en de aandacht te vestigen op de kansen in Mexico voor buitenlandse investeerders.

Maar hoewel de paus geen blad voor de mond neemt, waarschuwde hij de Mexicanen voor al te grote verwachtingen. 'Ik ga naar Mexico als pelgrim, om het geloof te delen', zei hij in zijn televisietoespraak. 'Ik zal samen met jullie bidden. Zodat er een oplossing komt voor problemen als geweld en corruptie.'

Geweld in gevangenis

Bij gevechten tussen leden van het Zeta- en Golf-drugskartel in een gevangenis in het Noord-Mexicaanse Monterrey zijn donderdag 52 doden gevallen. De gevangenen hebben niet op elkaar geschoten, zei deelstaatgouverneur Jaime Rodríguez, maar ze hebben wel een grote brand gesticht. Paus Franciscus is van plan volgende week langs te gaan in een soortgelijke gevangenis met drugsbendeleden in Ciudad Juárez. Uit een onderzoek van de Mexicaanse mensenrechtencommissie bleek in 2013 dat van de 101 grootste gevangenissen er 65 feitelijk werden gerund door de gevangenen en niet door de autoriteiten.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden