Paulus is ware stichter christendom

Het bericht in de Volkskrant van 10 maart dat een Britse en een Amerikaanse onderzoeker beweren dat het christendom niet gesticht is door Jezus Christus maar door Paulus, heeft mij verrast....

Na zijn bekering voelde Paulus zich geroepen om Jezus te verkondigen als de messias en als de eersteling van een aankomende nieuwe schepping. In Jeruzalem (de moederkerk) vertrouwde men hem niet, zijn prediking werd niet gewaardeerd en riep agressie op. Door een toeval werd hij enkele jaren later naar het hellenistische Antiochië geroepen, omdat men daar in de synagoge het Hebreeuws van predikers uit Jeruzalem niet verstond. De vloeiend Grieks sprekende Paulus kon hier eindelijk zijn missioneringsdrang de vrije loop laten. Predikend trekt hij door Voor-Azië en Griekenland, waar cultuur en taal Grieks waren.

Om boven het assortiment van de plaatselijke zingevingsideologieën uit te steken, moest Paulus wel met iets bijzonders komen. Daarom lanceerde hij een eigen interpretatie van de persoon van Jezus. In een denk- en voorstellingsmilieu waarin goden als vanzelfsprekend naar de aarde afdalen en een menselijke gestalte aannemen, werd Christus gepresenteerd als de mensgeworden God. Zijn kruisdood en verrijzenis hebben een universele, kosmische impact en bewerken aldus de verlossing van de mens uit de ellende en onzekerheid van zijn dagelijkse bestaan. Zie daar de nieuwe christelijke religie, en herken zijn stichter.

Dit 'paulisme' behoort nog steeds tot de gangbare kerkelijke ideologie. De vraag is dus gerechtvaardigd of het christendom dat wij heden ten dage kennen, niet eerder 'paulisme' moet worden genoemd.

Dit probleem kan misschien opgelost worden als men aanvaardt dat er binnen het christendom twee tradities zijn. Tegenover de paulistische, vergoddelijkte en kosmische verlosser, waarvan in Voor-Azië zo'n wervende kracht uitging, staat de traditie van de synoptische evangelisten.

In die traditie is Jezus een zeer menselijke, rondtrekkende joodse rabbi, door velen beschouwd als een profeet. Hij was zeker niet uit op persoonsverheerlijking, was eerder bescheiden en hield er niet van als men hem de messias wilde noemen. Als profetische leraar verkondigde hij de Blijde Boodschap: dat God genadig was voor de zondaars. Om aan die genade deelachtig te worden moest men zich wel bekeren. En zoals God vergeving schonk, moesten ook de mensen elkaar vergeven. Daarom haalde hij het oorspronkelijke joodse concept van de broederliefde sterk naar voren. De menselijke verhoudingen moesten aldus berusten op barmhartigheid, zachtmoedigheid, verzoening en de verwerping van alle hebzucht. Zijn aandacht, zorg en liefde gingen uit naar de armen, maar ook naar alle maatschappelijk gediscrimineerden. Als de mensen volgens de eenvoudige, morele opwekkingen van zijn prediking zouden gaan leven, zou er een geheel nieuwe maatschappij ontstaan, die hij het rijk van God noemde.

Hier is niet een stichter bezig om een wereldgodsdienst te organiseren, maar een wijs en 'verlicht' mens, die vraagt of wij ons met hem en zijn gedachten kunnen identificeren. Het gaat om een revolutionaire altruïstische ethiek, een drastisch door elkaar schudden van de menselijke verhoudingen. Het is een soort opstanding. Zoiets kan natuurlijk nooit gesticht worden.

AMERSFOORTRobert Adolfs

Boodschapper

De Volkskrant besteedde de afgelopen week aandacht aan de vraag wie de stichter van het christendom genoemd kan worden. Volgens sommige onderzoekers is Paulus de stichter, en niet Jezus.

Saulus werd rond 50 na Chr.in Damascus door God geroepen. God zei: 'Ik heb u uitgekozen om Mij bekend te maken aan andere volken en ook aan het volk van Israel' (Handelingen 9:15). Dit werd zijn roeping, daarna ging hij als Paulus de toenmalige bekende wereld over om Jezus' boodschap bekend te maken. De kern van Paulus' boodschap was dat door de dood van Jezus aan het kruis alle mensen bevrijd en gered konden worden.

Hoewel Paulus Jezus centraal stelde in zijn boodschap, steeg de populariteit van Paulus zelf, tegen zijn wil, tot grote hoogten. Onder de christenen ontstond al snel verwarring over zijn status. Paulus schrijft in zijn brief aan de christenen in Corinthe (Griekenland) over hun onderlinge meningsverschillen: 'De een zegt: ''Ik hoor bij Paulus''. De ander zegt: ''Ik bij Petrus''. Sommigen zeggen zelfs: ''Wij zijn de echte volgelingen van Jezus Christus''. Ben ik soms aan het kruis gestorven in plaats van Christus?' (1 Corinthiërs 1:12 en 13).

Paulus zelf helpt de onderzoekers derhalve uit de droom. Hij was een intellectueel met een enorme staat van dienst als schrijver en zendeling, maar 'slechts' een boodschapper van Jezus.

NIJMEGENPiet Jan den Dikken

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden