Pauline Genee

Picturale penvoering in een solide historische roman. Gedecideerd proza van debutante Genee.

Pauline Genee: Duel met paard

****


Querido; 256 pagina's; euro 19,95.


Op deze plek hebben we het al eens gehad over blurbleveranciers, bekende Nederlanders die een roman van schrijver x of y warm aanbevelen. In het geval van debutante Pauline Genee (1968) is het de schrijver Thomas Rosenboom die de aanbeveling doet. Gek is dat niet, de twee zijn fondsgenoten. Daarnaast is Duel met paard het soort boek dat Rosenboom, in een eerder stadium van zijn carrière, zelf geschreven had kunnen hebben. Het proza is doorwerkt en maakt een gedecideerde indruk. Een andere overeenkomst is hun belangstelling voor de schilderachtige versie van het verleden. Rosenboom noemt de roman een belevenis. En dat is het.


Duel met paard is de op feiten gebaseerde roman over Kluger Hans, het paard dat zogenaamd kon rekenen. Genee brengt ons naar Berlijn in het jaar 1904. Daar treffen we de oude Von Osten, voormalig onderwijzer, vermogend erfgenaam en sinds jaar en dag de trainer van een paard dat door met zijn hoef te trappelen het juiste antwoord geeft op ingewikkelde sommen.


Von Osten wil niet alleen gezien worden als de leraar van het genie, meer nog hoopt hij erkenning te krijgen voor de baanbrekende ontdekking dat dieren een vergelijkbare intelligentie hebben als mensen. Zolang je ze maar traint. Aandoenlijk is het te lezen hoe Von Osten mijmert. Hij plaatst zichzelf in de traditie van Mendel, Darwin en Copernicus; allen vielen ze aanvankelijk ten prooi aan het ongeloof van hun tijdgenoten. Hun frustratie moet immens zijn geweest, net als die van Von Osten. Maar vanaf de dag dat de Italiaanse kunstschilder Emilio Rendich zich meldt op de binnenplaats waar Hans zijn kunsten vertoont, kan Von Osten rekenen op een medestander.


Rendich beschikt over invloedrijke connecties. Een van hen, generaal Zobel, hoort via Rendich over het wonderpaard en besluit erover te publiceren in het Militair weekblad, waarna zich een ware mediahype avant la lettre ontwikkelt. Ook de belangstelling van de serieuze wetenschap is dan gewekt. Hans zal onderzocht worden. Von Osten meent dat waar hijzelf zo heilig in gelooft, eindelijk een echte waarheid zal worden, net zoals de wetten van Mendel en de ontdekking van Copernicus.


Door dergelijke passages belanden we feitelijk in de filosofische hoek waar de vraag wordt gesteld wat waarheid is. Duel met paard geeft vertrouwde antwoorden. Het laat zien dat de waarheid prominente pleitbezorgers nodig heeft. En publicaties. Liefst wetenschappelijke, wat een opvatting is die haar oorsprong vindt in het vorige fin de siècle, waarover Genee met bezieling schrijft. Beheerst, maar met nauwelijks verholen plezier omdat het allemaal zo voortreffelijk past, projecteert ze de nieuwe tijd die bol stond van vooruitgang op de gebeurtenissen rond het paard Hans en zijn baas. Dat is mooi gedaan.


Wie de geschiedenis kent, weet dat het slecht afloopt. Genadig kan Genee voor haar personages niet zijn; Duel met paard is de afwikkeling van een catastrofe. Dat had kunnen volstaan. Zijpaden met liefdesperikelen en motivaties dienen nogal zichtbaar de intrige: 'Es steckt ein Frauenzimmer dahinter', spelt Genee, weliswaar in verrukkelijk Duits maar waarmee het gros van de handelingen in een klap is verklaard. Daarmee maakt ze het verhaal kleiner dan het is.


Toch, al met al, maakt Genee een fraaie entree met deze solide roman en die picturale penvoering: 'Verlaten lag de binnenplaats erbij, ochtendschemer haakte vochtig aan de stenen.' Dat heeft blurbverstrekker Rosenboom goed gezien.


DIPLOMATE WERD ROMANCIèRE

Vijftien jaar lang was Pauline Genee (1968) in dienst bij Buitenlandse Zaken, als diplomate. 'Ik heb jaren gewerkt en gewoond in New York en, vanuit Den Haag, ook in Genève en Afrika gezeten', zegt Genee aan de telefoon. 'Maar ik groeide toe naar iets anders. Daarom ben ik nu freelance manager geworden, en twee jaar geleden ben ik begonnen met schrijven. In Tirade verscheen een verhaal van mij. Nu is er de roman. Kluger Hans, het Duitse paard dat kon rekenen, heeft me altijd gefascineerd, en misschien nog wel méér zijn eigenaar: Wilhelm von Osten.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.