PAUL VERHOEVEN EN ROB VAN SCHEERS Episode 84: fatal attraction (1987) Volgens Verhoeven

Het slot van Fatal Attraction werd na wat proefvertoningen aangepast omdat het publiek liever zag dat verleidster Glenn Close werd vermoord, dan dat zij zelfmoord pleegde. Het huwelijk is immers heilig in Amerika.

Fatal Attraction (1987)


Genre: thriller


Regie: Adrian Lyne


Met: Michael Douglas, Glenn Close, Anne Archer, Ellen Hamilton Latzen, Stuart Pankin e.v.a.


119 min / kleur


Genomineerd voor 6 Oscars


'Dit is de film die hoort bij de backlash van de vrije liefde uit de jaren zeventig. Dit is geen Turks Fruit, dit speelt in de keiharde jaren tachtig. In feite wordt in Fatal Attraction het gezin gepropageerd, staat er een flinke sanctie op onenightstands, op overspel, een slippertje. Uiteindelijk wordt de 'zondige' verleidster buitensporig gestraft.


Michael Douglas speelt de New Yorkse advocaat Dan Gallagher die valt voor boekenredacteur Alex Forrest, een goede rol van Glenn Close. Dat gebeurt allemaal als Gallaghers vrouw Beth (Anne Archer) met hun dochtertje Ellen een weekend naar haar ouders is en de gevolgen blijken verschrikkelijk. Het begin zit trouwens nogal doorzichtig in elkaar: abc'tje. Die twee moeten bij elkaar worden gebracht en regisseur Adrian Lyne zet hoog in op uitgekiend toeval. Ze treffen elkaar aan de bar op een feestje, wisselen blikken uit, en niet veel later ontmoeten ze elkaar nogmaals bij een vergadering op een uitgeverij. Als die is afgerond breekt buiten het noodweer los. Michaels paraplu hapert en wie staat daar in de regen met een xl-exemplaar? Glenn Close! Wil hij even komen schuilen, soms? Ze gaan koffie drinken, wat eten, en van het een komt het ander. Beetje kort door de bocht, de regisseur heeft duidelijk haast om de situatie waar hij werkelijk naartoe wil op de rails te krijgen. Gelukkig wordt het snel interessanter.


De belangstelling van Michael voor een andere vrouw is dan al uitgelegd door te tonen hoe de zo liefdevolle Beth maar matig geïnteresseerd is in seks. Net als hij denkt dat ze zullen gaan vrijen, ligt hun dochtertje naast haar in bed, hij komt duidelijk niet aan zijn trekken. Als de gelegenheid zich voordoet met Glenn Close laat hij zich eenvoudig verleiden, geprikkeld door haar expliciete teksten. 'Ben je discreet?', informeert ze onomwonden.Voor hem is het een spannend avontuurtje, voor haar groeit het uit tot iets betekenisvoller. Na de seks wil hij snel weer weg, dat was het dan. Zij is aan hem gehecht geraakt, wil ook zijn vriendschap. Dat lijkt mij naar waarheid getekend: de problemen beginnen altijd post-coïtus, nooit van tevoren, tijdens de roes. Schoorvoetend geeft Michael toe, bezoekt haar opnieuw, ze vrijen nog eens wat, maar dan moet het over zijn: morgen komt Beth thuis. Glenn Close kan met dat idee niet leven. Als ze afscheid neemt van Michael, druppelt er plots bloed over zijn wangen: ze heeft haar polsen doorgesneden. Hij verbindt haar, het loopt goed af, maar vanaf nu ontpopt ze zich als een stalker, gevoed door haar mentale staat die als borderline wordt omschreven.


Wat volgt zijn hinderlijke telefoontjes, dreigementen om het zijn vrouw te vertellen, het gaat van kwaad tot erger. Dat culmineert in de ontvoering door Glenn Close van het dochtertje Ellen, en ook stopt ze het konijn van het meisje - levend en wel? - in de pan. Niet nieuw, overigens: in Whatever Happened to Baby Jane? (1962) van Robert Aldrich zit zo'n soortgelijk geval. Twee rivaliserende zussen treiteren elkaar het huis uit en dan besluit Jane (Bette Davis) de lievelingsparkiet van haar aan de rolstoel gekluisterde zus Blanche (Joan Crawford) te braden en te serveren onder een zilveren schaal, op een bedje van sla en tomaten.


Langzaamaan neemt Glenn Close de gedaante aan van een heks uit een boosaardig sprookje. Toch kan ik een aardig eindje met haar meegaan. Ze is 36 jaar, ze heeft een geslaagde carrière, ze is aantrekkelijk, alleen privé is er leegte. Uitgerekend Michael Douglas kan die leegte vullen, maar hij werpt haar diepere gevoelens achteloos het raam uit. Die tegenstelling wordt in een aantal scherpe dialogen uitgedrukt.


'Ik had meer respect voor je gehad als je gewoon zou zeggen: fuck off!', houdt Glenn Close hem voor.


Michael, die ook weleens stoer wil doen, denkt even na, en antwoordt: 'Oké. Fuck off!'


En dan trapt ze hem prompt het bed uit. Zéér kwaadaardig, maar wel to the point. Het omslagpunt komt als ze zwanger blijkt. Hij vraagt om een abortus, hij zal betalen, maar zij wil het kind houden - onoverbrugbare inzichten. De vraag die de film opwerpt: hoe acceptabel is Michaels standpunt hier, ethisch gesproken. Mag je een vrouw zwanger maken, en dan zeggen: zoek het verder zelf maar uit? Ik geloof niet dat het haar bedoeling was om hem in de val te lokken, bewust in verwachting van hem te raken. En het is ook niet zo dat Michael voor de seks vraagt of ze anticonceptie gebruikt. Toen uitkwam dat Arnold Schwarzenegger een kind bij zijn huishoudster had verwekt, bleek ook dat hij haar altijd financieel heeft ondersteund. Hij hield het geheim, maar hij nam wél zijn verantwoordelijkheid. In Fatal Attraction doet Michael dat niet.


Het Amerikaanse publiek had aan het perspectief van Glenn Close's personage niet zo'n boodschap. Tot verdriet van de actrice werd na een aantal proefvertoningen besloten het einde radicaal te wijzigen, je vindt het geschrapte slot terug bij de extra's op de dvd. Oorspronkelijk zou ze de hand aan zichzelf slaan. Moedeloos over de kansloosheid van haar bestaan snijdt ze in alle eenzaamheid met een keukenmes haar keel door. Suïcide in de geest van Madame Butterfly, de opera van Puccini waaraan in de dialogen én op de soundtrack van Fatal Attraction regelmatig wordt gerefereerd. Het is haar ultieme poging om Michael een hak te zetten, ze hoopt dat hij zal worden opgepakt als dader, zijn vingerafdrukken staan op dat mes. Hij wordt inderdaad gearresteerd, maar dan vindt zijn vrouw een belastend bandje met dreigementen dat Glenn Close hem eerder heeft gestuurd. Het pleit hem vrij.


Die zelfmoord bleek nog niet voldoende straf, het zou haar in zekere zin ook tot slachtoffer maken van deze gedoemde affaire. Liever zag het publiek haar als de bitch die dood moest en dus komt ze in de uiteindelijke film met datzelfde mes achter Michael aan als ze zijn buitenhuis binnendringt. Op het nippertje schiet Beth - die altijd zo braaf en burgerlijk leek - haar dood: bam! Dát zal haar leren! De heiligheid van het huwelijk mocht niet worden aangetast. Dat vroeg om drie extra draaiweken om het nieuwe einde erop te krijgen en zware onderhandelingen met Glenn Close, die natuurlijk de gehele film naar de zelfmoord had toegespeeld. Alle inspanningen werkten aan de kassa goed uit: Fatal Attraction werd in 1987 dé internationale hit van het jaar, en bracht wereldwijd zo'n 320 miljoen dollar op. Maar jammer van dat eerste einde blijft het.


Denk nu niet dat zo veel hypocrisie alleen onder Amerikanen leeft. Onlangs draaide ik Steekspel, dat ook over overspel gaat. Het Nederlandse publiek schreef mee aan het script, en uit die circa 300 inzendingen bleek dat zij evenzeer vonden dat Ricky Koole haar promiscue echtgenoot Peter Blok in razernij uit huis moest gooien - net als Beth halverwege in Fatal Attraction doet. Ik heb dat genegeerd. Ricky gaat juist heel nuchter met Peter om, maar stelt wel een grens. Zijn vorige vriendinnetje Nadja (Sallie Harmsen) lijkt zwanger, en Ricky zegt gedecideerd: 'Die vriendinnetjes van jou zijn oké, die komen en die gaan weer. Maar als blijkt dat jij iets met die baby te maken hebt, is het afgelopen tussen ons. Dat begrijp je wel, hè?'


Minder voorspelbaar, zo zou mijn vrouw Martine reageren.'


Extra:Zwanger

Als verleidster Glenn Close zwanger blijkt, is er een omslagpunt in de film Fatal Attraction. Tegenspeler Michael Douglas vraagt om een abortus, hij zal betalen, maar zij wil het kind houden. De vraag die de film opwerpt: hoe acceptabel is Michaels standpunt hier, ethisch gesproken. Mag je een vrouw zwanger maken, en dan zeggen: zoek het verder zelf maar uit?

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden