Paul Verhoeven als het zoontje van het schoolhoofd

In een nieuwe Franse documentaire over Paul Verhoeven duiken jeugdfilmpjes op van een spontaan jochie naast een keurig schoolhoofd: zijn vader.

Een jonge Paul Verhoeven in de documentaire Verhoeven versus VerhoevenBeeld .

Ook voor een documentaire geldt: vertellen is tonen; je kunt maar zoveel sprekende koppen opvoeren, natuurlijk. Wat dat betreft had regisseur Lise van Zijll Langhout geluk, toen haar onderwerp met een stapeltje filmblikken kwam aanzetten. Found footage, afkomstig van zolder. Dat onderwerp betreft Paul Verhoeven, en die 16 mm-filmpjes zijn berichten uit zijn vroege jeugd.

Paultje aan het strand van Scheveningen. Paultje die uit het gebouw van de Haagsche Schoolvereniging komt stormen, aan de Van Heutszstraat. Blij jochie, zo te zien, direct na de oorlog. Die keurige meneer naast hem is zijn vader, Wim Verhoeven, hoofd van deze lagere school. En de kijker denkt: bevroren tijd, wat is film toch een wonderlijk medium.

Frans publiek

De familiefilmpjes worden opgevoerd in de nieuwe documentaire Verhoeven versus Verhoeven, een co-productie van het Franse kunst-kanaal Arte en Avrotros. Aanleiding voor het carrière-overzicht is Verhoevens recente speelfilm Elle, gedraaid in Parijs. Daar woont ook Lise van Zijll Langhout, ze ontmoetten elkaar en van het een kwam het ander.

De docu is bekwaam gemaakt, maar vertelt voor Nederlandse ogen niet zo gek veel nieuws (als biograaf die zelf ook in het werkstuk optreedt mag ik dat geloof ik wel zeggen). De doelgroep lijkt eerder gericht op het Franse publiek, het filmgekke land waar Verhoeven tegenwoordig heel deftig geldt als 'auteur' - dat is in Nederland weleens anders geweest, ja.

Een jonge Paul Verhoeven aan het strandBeeld .

Maar de jeugdfilmpjes, die zijn ook voor Nederlandse ogen nieuw. Ze werden gedraaid door oom Arie, gerepatrieerd uit voormalig Nederlands-Indië. Hij deed dat met een 'Ciné-Kodak Special', een bijzonder toestel in die tijd. De camera was ook geschikt voor 16 mm, terwijl 8 mm de amateurnorm was. In 1955 deed oom Arie de camera cadeau aan Paul. Die was toen 17; de rest is zogezegd geschiedenis. Na een studie wis- en natuurkunde in Leiden werd Verhoeven alsnog filmmaker en trok de wijde wereld in.

Het jongetje dat we in deze docu zien, heeft daar natuurlijk nog geen weet van. Zijn wereld is het ouderlijk huis, waar hij enig kind is, en het strand en de school, waar zijn vader de baas is. Niet altijd eenvoudig, de zoon van het schoolhoofd te zijn. 'Ik werd altijd expliciet gestraft en geprezen', herinnert Verhoeven zich. 'Gestraft als je in de rij uit de maat liep, met een péts voor het oog van de klas. En de keer erop werd ik dan weer geprezen om mijn intelligentie, want hij liet geen moment onbenut om te laten zien hoe slim ik toch wel was.'

Vreselijk ambitieus

Toen hij nog in de vierde klas zat, gaf zijn vader les aan de zesde. Dan liet hij Paultje weleens halen, op het bord stond doorgaans een rekenprobleem. De klas was er niet in geslaagd het op te lossen, dus moest zijn zoon dat maar doen. 'En dan hoorde ik mijn vader zeggen: 'Bedankt, hooor...' en ging-ie verder van: 'Nou, als die jongen uit de vierde klas het al kan, waarom zijn jullie dan zo dom en... tatatatata...'

Het maakte de jonge Paul naar eigen zeggen 'vreselijk ambitieus'. Als er een gedicht opgezegd moest worden, koos hij steevast voor het langste. Niet dat hij begreep waarover het ging, maar 'ik dacht dat het door de lengte alleen al enorme indruk zou maken'. Ja. Paultje wilde steevast een tien halen en eigenlijk is dat altijd zo gebleven.

Verhoeven versus Verhoeven: première tijdens het Nederlands Film Festival op zaterdag 24/9. De tv-uitzending is op zondag 25/9, NPO 2, 19.15 uur.

Paul VerhoevenBeeld .
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden